Εκκλησίες
Η γέννηση της Θεοτόκου
Η εκκλησία που βλέπετε είναι ήταν η Γέννηση της Θεοτόκου, και ήταν η ενοριακή εκκλησία του χωριού. Χτίστηκε το 1780 (φωτό 97) και έπεσε το 1909 με 1910. Στην θέση της σήμερα είναι ένα παραμελλημένο μικρό κοιμητήριο. Η φωτογραφία είναι από καρτ-ποστάλ του 1907.
Αγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής
a.k.a: Η Γέννηση της Θεοτόκου
Οταν έπεσε η παραπάνω εκκλησία, και έμειναν χωρίς ενοριακό ναό, οι κάτοικοι αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν το παλιό κοιμητήριο του χωριού, τον Αγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή. Μετέφεραν την εικόνα στην νέα αυτή εκκλησία και την μετονομάσαν σε Γέννηση της Θεοτόκου. Ο Αγιος Ιωάννης έλαβε θέση στα πλάγια της εκκλησίας, μακριά από το τέμπλο.
Το μαρμαράκι της εκκλησίας, πάνω από την πόρτα, αναφέρει την χρονολογία 1911, προφανώς αναφερόμενο στην ανακαίνιση, μιας και στα αρχεία της αρχιεπισκοπής αναφέρεται οτι κτίστηκε το 1816 (φωτό 97).
Οι πέτρες που έμειναν από την γκρεμισμένη εκκλησία χρησιμοποιήθηκαν για το χτίσιμο του παπαδικού, που φαίνεται στα αριστερά. Αυτά έγιναν τις ημέρες του Ντον Γιώργη, ενός ιερέα ονομαστού για το πνεύμα του και τον χαρακτήρα του.
Η φωτογραφία αυτή είναι από το 1981. Στην θέση από την οποία τραβήχτηκε, υπάρχει σήμερα προτομή του Ντον Γιώργη, να θωρεί την εκκλησία που αγάπησε. Η σιδερένια πόρτα και οι γυάλινοι γλόμποι της εποχής δεν υπάρχουν πια. Το ίδιο και σχεδόν όλοι οι ενήλικες της φωτογραφίας.
Η Αγία Μαρίνα
Μικρό ξωκκλήσι στο παλιό μονοπάτι προς την Καλαμάν. Με το ζόρι χωρά δέκα ανθρώπους όρθιους. Φαίνεται στα χωράφια δεξιά όπως φτάνετε στο χωριό.
Η Παναγία η Καλαμάν
Σύμφωνα τα αρχεία της αρχιεπισκοπής στην Ξυνάρα, η Καλαμάν δείχνει ότι να είναι η πιο παλιά καταγεγραμμένη εκκλησία της περιοχής. Χτίστηκε το 1758 (φωτό 97).
Το 1792 θα την μεγαλώσουν και θα την ανακαινίσουν. Αυτή η χρονολογία αναφέρεται και στο μαρμαράκι πάνω από την πόρτα. Τα τελευταία χρόνια ο Σύλλογος θα προσθέσει ένα άγαλμα της Παναγίας, θα χτιστεί μία αίθουσα και τραπέζια για το πανηγύρι του εορτασμού της (την Πέμπτη μετά το Πάσχα).
Μία ιστορία που εξηγεί την ονομασία πάει κάπως έτσι:
Στα μέσα του 18ου αιώνα υπήρχε ένα μικρό ξωκλήσι που γιόρταζε τη γέννηση της Θεοτόκου, στις 8 Σεπτεμβρίου. Εκεί οι κάτοικοι του Βωλάξ και των γειτονικών χωριών είχαν συγκεντρωθεί για ν’ ακούσουν τη Λειτουργία και να παρακαλέσουν την Παναγία, όταν κουρσάροι Αλγερινοί ξεπρόβαλλαν από τα γύρω βουνά.
Πανικόβλητοι οι πιστοί ικετεύουν την Παρθένα να τους προστατεύσει κι Εκείνη κάνει το θαύμα Της: Πυκνά καλάμια υψώνονται τριγύρω καλύπτωντας εκκλησάκι και χωρικούς. Οι πειρατές αναγκάζονται να φύγουν άπρακτοι. Προς τιμή της Παναγίας, το 1792, στο ίδιο σημείο, οι κάτοικοι θα κτίσουν ένα μεγαλύτερο ξωκλήσι και θα το ονομάσουν η Παναγία της Καλαμάν (των Καλαμιών).
Η Σάντα Βενεράντα
Γνωστή στα ελληνικά ως Αγία Παρασκευή. Πάνω από τη Γρίζα. Ούτε έχω πάει ποτέ, ούτε την έχω δει. Οταν πάω, σας υπόσχομαι φωτογραφίες και περιγραφή.
Ο Αγιος Μάρκος
Το κοιμητήριο στην είσοδο του χωριού. Κάποτε απλώς μία μικρή εκκλησία. Την δεκαετία του 1990 ανακαινήστηκε και τώρα υπάρχουν τάφοι και οστεοφυλάκιο, με στρωμένες πέτρες και μάρμαρα. Μαζί με κάμποσους από τους ενήλικες της γνωστής παραπάνω φωτογραφίας.
Ο ρόλος της Εκκλησίας, οι “φωτο”
Η Καθολική Εκκλησία έκανε κάτι πάρα πολύ καλό: κράταγε αρχείο. Αυτό βρίσκεται στην Αρχιεπισκοπή στο χωριό Ξυνάρα. Υπάρχουν εκεί καταγραφές από το 1600 έως το 1900. Οι φωτογραφίες που αναφέρονται στο κειμενο είναι από αυτό το αρχείο και βρίσκονται στην διάθεση του γράφοντος.
Αν έχετε διάθεση να συνεισφέρετε με την μετάφραση πέντε – έξι σελίδων από καλλιτεχνικά γραμμένη λατινική, επικοινωνήστε μαζί μας. Θα σας είμαστε υπόχρεοι!
Ακουστικά αποσπάσματα
Ο κτύπος κάθε καμπάνας είναι διαφορετικός. Και μάλιστα, ο τρόπος που “κιοκάρει” ο κάθε παπάς είναι κάτι σαν... την υπογραφή του. Εδώ είναι ένα κιοκάρισμα από τον Ντον Γιώργη, από την εκκλησία της Βωλάξ. Η ηχογράφηση έχει δυστυχώς πολύ αέρα, αλλά δεν θα γινόταν αλλιώς.
Asperges me
Η λειτουργία, ώς το 1990 περίπου, ψελνόταν κατά ένα μέρος στα λατινικά. Και ξεκίναγε με αυτό. Ποτέ δεν το είδα γραμμένο. Αυτοσχεδίαζα ό,τι καταλάβαινα — 10 χρωνών παιδί γαρ — και έψελνα κι εγώ. Απόψε είχα την έμπνευση, το έψαξα και το βρήκα.
Asperges me, Domine, hyssopo, et mundabor:
Lavabis me, et super nivem dealbabor.
Miserere mei, Deus,
secundum magnam misericordiam tuam.
Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.
Sicut erat in principio, et nunc, et semper,
et in saecula saeculorum. Amen.
Asperges me…
Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam.
Et salutare tuum da nobis.
Domine, exaudi orationem meam.
Et clamor meus ad te veniat.
Dominus vobiscum.
Et cum spiritu tuo.
Είναι μια προσευχή που ψέλνεται στην αρχή της λειτουργίας, και ζητά από τον θεό να μας καθαρίσει για να μπορέσουμε να παρακολουθήσουμε την λειτουργία. Αν θέλετε να το ακούσετε στα Βωλακίτικα, ζητήστε από τον Μάρκο τον Γκανάνη να σας το τραγουδήσει. Βιαστείτε όμως γιατί είπαμε...
— Δ.Β. (δις)