Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Στο χωριό Βωλάξ, λοιπόν, το χωριό των «καλαθάδων», γεννήθηκε στις 29 Μαρτίου του 1877 ο χαρισματικός Δον Γιώργης Φυρίγος και βαφτίστηκε στις 31 του μηνός [Libro Maestro / Libro de Battesimi εγγ. 484] από τον εφημέριο Ματθαίο Βίδο (αργότερα Αρχιεπίσκοπο Νάξου-Τήνου-Μυκόνου και Άνδρου) στον ενοριακό ναό του Γενεσίου Θεοτόκου, που δεν υπάρχει πλέον. Πατέρας του ήταν ο μπαρμπα-Γιάννης Φυρίγος ή Μάγερας γιός του Γιώργου Φυρίγου, και μητέρα του η αξιοσέβαστη άμια Αλεξάνδρα (Βίδου).

Το 1889 έγινε δεκτός στη μεγάλη ιερατική Σχολή του Saint Louis στην Κωνσταντινούπολη, όπου φοίτησε για 11 χρόνια. Εκεί έκανε τις κλασικές, τις φιλοσοφικές και τις θεολογικές του σπουδές. [Τηνιακά Μηνύματα, φ. 181] Τον Μάρτιο του 1900 ο Επίσκοπος Τήνου και Μυκόνου (1899-1904) Francesco ΙΙΙ Di Mento [cathecclesia.gr] τον χειροτόνησε ιερέα. Μετά τη χειροτονία του υπηρέτησε διαδοχικά σε όλες τις ενορίες του νησιού. Για την ιστορία αναφέρουμε ότι, στη μόνη ενορία που δεν θέλησε να πάει ήταν η ενορία της Καρδιανής, επειδή εκείνα τα χρόνια το χωριό ήταν απομακρυσμένο και απομονωμένο. Προτίμησε, μάλιστα, να μείνει για αρκετό καιρό χωρίς ενορία, παρά να πάει εφημέριος στην Καρδιανή. Τελικά, διορίστηκε εφημέριος στον Αγ. Νικόλαο της Χώρας, θέση που κατείχε μέχρι το θάνατό του. 

Όταν γύρω στο 1910 γκρεμίστηκε η εκκλησία της ενορίας του χωριού, ο Δον Γιώργης πούλησε τα χωράφια που του είχαν δώσει οι γονείς του και με τα χρήματα αυτά, και όσα είχε τότε η καθέδρα, επισκεύασε την εκκλησία του Αγ. Γιάννη και έκτισε δίπλα το παπαδικό με τους χώρους που έχει από κάτω. [Ζακ Βίδος, από τα Αποκαλυπτήρια Προτομής Δον Γεωργίου Φυρίγου, 2006]

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1940, εορτή των Αγ. Αναργύρων, Κοσμά και Δαμιανού, ο εφημέριος Κέχρου είχε καλέσει τον Δον Γιώργη για τον πανηγυρικό. Ο Δον Γιώργης πήγε στον Κέχρο και «ως συνήθως "έβγαλε" ένα θαυμάσιο λόγο». [Τηνιακά Μηνύματα, ο.π.] Την επόμενη μέρα έπαθε αποπληξία. Ο Δον Πέτρος ή Φαλιρίνης περιέγραψε τον θάνατο του Δον Γιώργη στο ημερολογιό του: «Τη 28η Σεπτεμβρίου 1940 εσυνέβη ο θάνατος του ιερέως Δον Γεωργίου Φυρίγου εκ του χωρίου Βωλάξ. Ήτο εφημέριος Χώρας Τήνου και εκαλέσθηκε παρά του εφημερίου Κέχρου τη 27η Σεπτεμβρίου 1940 να εκφωνήση και εκφώνησεν λόγον πανηγυρικόν των Αγίων Αναργύρων κατά την τελετήν την γενομένην εν τω χωρίω Κέχρω. Την άλλην ημέραν απέθανεν αιφνιδίως. Ήταν κατ' εξοχήν ρήτωρ ιεροκήρυξ, σοφότατος θεολόγος και φιλόσοφος. Έκαμνεν ελεημοσύνας πολλά εις τους πτωχούς. Απέθανεν εις Κέχρον και ετάφη εις Βωλάξ, εις ηλικίαν 63 ετών και 6 μηνών».

Είναι γνωστή και φιλική πια η φυσιογνωμία του Δον Γιώργη στους Τηνιακούς. Ήταν αγαπητός από καθολικούς και ορθόδοξους και είχε την εκτίμηση όλων των Τηνιακών. Πραγματικά πνευματώδης τύπος, με σπινθηροβόλο χιούμορ, σαρκαστικό μερικές φορές, που έκανε όλους να τον επιζητούν στη συντροφιά τους. [Απόστ. Μωραϊτης , ό.π. σ. 30] Και δεν ήταν μόνο το πλήθος και η καυστικότητα των ανεκδότων που έλεγε. Ήταν και ο τρόπος και το ύφος της αφήγησης, μαζί με μια ηθελημένη ιδιότυπη έρρινη προφορά, συναρπαστική στην έκφραση, που τον έκαναν απολαυστικό σε κάθε ακροατήριο.

Αμέτρητες είναι οι ιστορίες που λέγονται γι' αυτόν. 'Ηξερε να συνδυάζει τη λαϊκή σοφία με την πιο βαθιά θεολογία, να μιλά άπταιστα την καθαρεύουσα και να εκφράζεται με άνεση και χιούμορ στους πιο νόστιμους ιδιωματισμούς των χωρικών. Είχε ακόμα το χάρισμα να αυτοσχεδιάζει και να στιχουργεί. [π. Ρόκκος Ψάλτης Ο Δον Γιώργης ο Φυρίγος, Τηνιακά Μηνύματα, φ. 180] Με τη φροντίδα του π. Ρόκκου, από τη δεκαετία του '70 μέχρι και τη δεκαετία του '90, η εφημερίδα Τηνιακά Μηνύματα δημοσίευσε κατά καιρούς διάφορα ανέκδοτά του, όπως τα διηγήθηκαν άνθρωποι που τον γνώρισαν και τον έζησαν από κοντά. Αλλά και στην εφημερίδα Κυκλαδικόν Φως [φ. 265, 267, Ιούλιος, Σεπτέμβριος 1970] η Ματίνα Γιαγιά δημοσίευσε κάποιες ιστορίες, τις οποίες και συμπεριέλαβε ο Αλέκος Φλωράκης στο βιβλίο-ανθολόγιο Τηνίων Πολιτεία [Δήμος Τήνου, 2001] όπου έχουν συγκεντρωθεί αξιόλογα κείμενα περί της νήσου Τήνου. 

Η προσωπικότητα και η προσφορά του Δον Γιώργη Φυρίγου ήταν τέτοια ώστε, ο Σύλλογος τίμησε και διατήρησε την μνήμη του με ένα μαρμάρινο μνημείο που τον απεικονίζει και που τοποθετήθηκε στο προαύλιο της εκκλησίας. Τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Δον Γιώργη έγιναν στη Βωλάξ την Κυριακή 19 Νοεμβρίου 2006.

 

Για την μεταφορά: mix_06.2015

Κοντεύουν 40 χρόνια από τότε που ο π. Γιώργης, διορίστηκε εφημέριος στη μικρή Βωλάξ. Το παρακάτω κείμενο είναι ένα μικρό αφιέρωμα στον πιο αγαπητό εφημέριο που πέρασε απ' το χωριό μας...

Δεν υπήρξε πιο αγαπητός εφημέριος για το χωριό από τον π. Γεώργιο Ανδριώτη. Ο καλόκαρδος «πατέρας Γιώργης», γνωστός για την αγάπη του στην υποβρύχια αλιεία, θέλει ενάμιση ακόμη χρόνο για να κλείσει τα 40 χρόνια από τότε που διορίστηκε εφημέριος στο χωριό μας. Ήδη από τον ∆εκέµβριο του 2002 ως εφηµέριος Κτικάδου, γιόρτασε το Ιερατικό του Ιωβηλαίο, 50 χρόνια δηλαδή από τότε που είχε λάβει την ιερατική χειροτονία στη Ρώμη. Μιλώντας, συγκινηµένος, κατά τη Θεία Λειτουργία που τελέστηκε, τότε, στον Κτικάδο για τον σκοπό αυτό, μας έδωσε ο ίδιος στοιχεία για τον θρησκευτικό του βίο: συνέχεια...

Στις 19 Αυγούστου του 1999 (ώρα 19:15-19:58) είχαμε μια λειτουργία στην Καλαμάν. Την ακολούθησε μια μικρή γιορτή για τα 25 και πλέον χρόνια μετά την πρώτη εφημερία του π. Γιώργη Ανδριώτη στη Βωλάξ.

Μετά το πέρας της λειτουργίας ο γραμματέας του Συλλόγου Ζακ Βίδος πήρε το λόγο:

«Σεβαστέ μας πατέρα Γεώργιε και αγαπημένε μας εφημέριε, δεν έχουμε λόγια για να σας ευχαριστήσουμε για τα όσα έχετε κάνει για το χωριό μας. Είναι πάρα πολλά, μέσα σ' αυτά τα 25-26 χρόνια, και σίγουρα δε θα μπορέσουμε να τα θυμηθούμε όλα. Θα ήθελα όμως να προσπαθήσω να απαριθμήσουμε ορισμένα. συνέχεια...

Η Βωλάξ αποτελεί ένα μικρό υποσύνολο της κοινωνίας και υπήρξαν παιδιά της που στερήθηκαν τον γενέθλιο τόπο τους για να προσφέρουν περισσότερα σε περισσότερους. Όχημα γι' αυτή την κοινωνική και εκπαιδευτική προσφορά υπήρξε το τάγμα των Μαριανών Αδελφών. Και το χωριό μας, πίσω από αυτούς τους φωτισμένους ανθρώπους, δεν μπορεί να κρύψει την υπερηφάνεια του.

Ο ιδρυτής O Άγιος Μαρκελλίνος Champagnat (1789-1840) είναι ο ιδρυτής της μοναχικής εκπαιδευτικής κοινότητας των Μικρών Αδελφών της Παναγίας ή αλλιώς Μαριανών Αδελφών (κάποτε και Μαριστών). Γεννήθηκε στις 20 Μαΐου 1789 στο ορεινό χωριό Ροζέ της κεντρικής Γαλλίας και στα δύσκολα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης εργάστηκε κοντά στους νέους, αφιερώνοντας τη ζωή του στη διαπαιδαγώγησή τους. 

Η σπορά του ξεκίνησε στο γαλλικό έδαφος αλλά από το τέλος του 19ου αιώνα η Μαριανή Κοινότητα άρχισε να βιώνει έντονα τον ιεραποστολικό της χαρακτήρα, σε κάθε σημείο του πλανήτη. Οι μοναχοί του τάγματός του ταξίδεψαν σε ολόκληρο τον κόσμο (σήμερα υπάρχουν περίπου 5.000 Μαριανοί Αδελφοί) ιδρύοντας σχολεία, με αποστολή όχι μόνο τη μόρφωση αλλά και τη χριστιανική διαπαιδαγώγηση των νέων. 

Στις 18 Απριλίου του 1999 ο Μαρκελλίνος Champagnat ανακυρήχθηκε άγιος της Καθολικής Εκκλησίας ενώ, η μνήμη του εορτάζεται στις 6 Ιουνίου.

Εκπαίδευση και Ελληνισμός Η άφιξη των Αδελφών στις ακτές του Βοσπόρου γίνεται το 1892, και μέσα στα διάφορα εκπαιδευτικά ιδρύματα που υπηρέτησαν είτε στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης (Σκούταρι, Μακρίκιοϊ, Μπεμπέκ, Αγ. Στέφανος) είτε στην Σαμψούντα του Πόντου, φοίτησε πλήθος ελλήνων μαθητών. Την πρώτη χρονιά, μάλιστα, χωρίς βιβλία, «επειδή το τουρκικό τελωνείο τα κρατούσε προς εξέταση».

Πίσω, στον Ελλαδικό χώρο, από το 1838 (λίγο μετά την σύσταση του Ελληνικού κράτους) μέχρι το 1888 λειτουργεί το ενοριακό σχολείο «Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης», προάγγελος του Λεοντείου Λυκείου. Τον επόμενο χρόνο, 1889, δημιουργείται το νέο σχολείο με δαπάνες πάπα Λέοντος ΙΓ' (προς τιμήν του το ενοριακό σχολείο μετονομάζεται σε Λεόντειο). Εμπνευστής του, όμως, είναι ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιωάννης Μαραγκός, ο οποίος τίμησε τη Βωλάξ ως εφημέριος το 1865, ενώ, μέχρι το 1907 βρίσκεται υπό τη διεύθυνση των Σαλεσιανών Πατέρων.

Η ιστορία της Μαριανής Κοινότητας στην Ελλάδα αρχίζει στις 15 Σεπτεμβρίου του 1907, ημέρα άφιξης των τεσσάρων πρώτων μελών της στο Λεόντειο Λύκειο της Αθήνας, και δυο χρόνια μετά μεταβιβάζεται η διοίκηση σστους Μαριανούς. Από εκείνη την ημέρα εφαρμόζονται οι χριστιανικές παιδαγωγικές της Μαριανής Παιδαγωγικής, καλλιεργείται η ευλάβεια προς την Θεοτόκο, τονίζεται η αξία της συνεργασίας και προωθείται η φιλανθρωπία, η αλληλοβοήθεια και η ύπαρξη του οικογενειακού πνεύματος.

Οι Μαριανοί στην Τήνο
Οι Μαριανοί Αδελφοί αγοράζουν το 1948 από τις Ουρσουλίνες Καλόγριες (οι οποίες εγκαταστάθηκαν στο νησί το 1862) το παραθαλάσσιο θέρετρο της Κολυμπήθρας. Εκεί περνούν μέχρι και σήμερα τις ολιγοήμερες διακοπές τους, ενώ, αφιερώνουν μια εβδομάδα ετησίως στις πνευματικές τους Ασκήσεις. Παράλληλα, κάθε χρόνο οργανώνουν κατασκηνώσεις για καθολικά παιδιά από όλη την Ελλάδα (Από το χωριό, ο Δημ. Ιγν. Βίδος έζησε πάμπολλες κατασκηνώσεις εκεί) και τώρα τελευταία από πολλές άλλες χώρες. Παράλληλα διαθέτουν το χώρο για συνάξεις κατηχητικών και θρησκευτικών οργανώσεων. [Μαριανοί Αδελφοί, Κολυμβήθρα Τήνου. Τηλ.: 22830-51115]

Οι Μαριανοί και το χωριό
Μέλος των Μαριανών αδελφών αποτελεί ο fr. Georges (Γεώργιος Βίδος), γιος του Γεωργίου και της Μαρίας Βίδου το γένος Φυρίγου. Ο αδ. Γεώργιος γεννήθηκε στη Βωλάξ στις 3.02.1941 και ήταν το μικρότερο παιδί της εξαμελούς οικογενείας του. Βαφτίστηκε με το όνομα αυτό στις 12.02.1941 τιμώντας τον συνονόματο θείο του, ιερέα Δον Γιώργη Φυρίγο, που είχε πεθάνει μόλις τρεις μήνες πριν. Η έντονη θρησκευτική ζωή και το καλό παράδειγμα των γονιών του άσκησαν σ' αυτόν ευεργετική επίδραση. O fr. Georges αφιερώθηκε οριστικά στον Θεό ως μέλος της Αδελφότητας στις 31.08.1966, ενώ, οι γονείς του δούλεψαν –ως πολιτικό προσωπικό– επαγγελματικά, για κάποια χρόνια, στο σχολείο της Νέας Σμύρνης από το 1967 μέχρι και τη δεκαετία του '70.

Σήμερα, ο πάντα σεμνός αδ. Γεώργιος, είναι Ηγούμενος της Κοινότητας Αγίας Κυριακής Παλαιού Φαλήρου και μεταξύ άλλων ενδιαφέρεται ενεργά για το χωριό στο οποίο γεννήθηκε, μέσα από την συμμετοχή του στον Συλλόγο αλλά και τις δράσεις της κοινότητας των Μαριανών Αδελφών στην Τήνο. Πρόσφατο παράδειγμα, η καμπάνα του κωδωνοστασίου της Παναγίας της Καλαμάν που ήταν άλλη μια ευγενική προσφορά του τάγματος.

Το χωριό έδωσε και άλλους frères στην κοινότητα, όπως ο fr. Ιγνάτιος (Καπετάνιος) που συνεχίζει να βάζει το δικό του λιθαράκι στο τεράστιο οικοδόμημα της Μαριανής παιδαγωγικής. Ο αδ. Ιγνάτιος είναι ένα από τα τρία παιδιά της βωλαξιανής Σοφίας Φυρίγου και του Δαμιανού Καπετάνιου, ονομαζόμενου Νταμιάνου, από την Περάστρα και αποτελεί σήμερα τον Εκπρόσωπο των εν Ελλάδι Μαριανών Αδελφών. Κατά το σχολικό έτος 2000-01 η Γαλλική Πολιτεία τίμησε με τον πρέσβη της στην Αθήνα τον fr. Ιγνάτιο με το παράσημο του Αξιωματικού του Εθνικού Τάγματος Αξίας.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στον fr. Athanase, που γεννήθηκε στην Ξυνάρα στις 13 Ιανουαρίου 1916, τέταρτο παιδί του Νικολάου και της Μαρίας Δελατόλλα από τη Βωλάξ. Σε ηλικία δώδεκα ετών έγινε δεκτός στο Δοκίμιο των Μαριανών Αδελφών στο Π. Ηράκλειο Αττικής, και μετά το πέρας των σπουδών του υπηρέτησε διαδοχικά στα Λεόντεια της οδού Σίνα, της Ν. Σμύρνης και των Πατησίων διδάσκοντας γαλλική γλώσσα και κατήχηση ενώ, άσκησε παράλληλα εποπτεία στους οικότροφους και αργότερα ανέλαβε με πολύ ζήλο τις διαχειριστικές υποθέσεις των Μαριανών Αδελφών. O αδ. Aθανάσιος οργάνωσε εκδρομές και κατασκηνώσεις, συσσίτια (στη περίοδο της Κατοχής) και προσέφερε φροντίδα και συμβουλές σε πολλά παιδιά. Σημαντική βοήθεια έδωσε και σε όλους τους συγγενείς του, πολύ πριν μας αφήσει το 1996.

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδας κ. Χριστόδουλος (παλιός μαθητής της Λεοντείου) μαρτυρεί: «Τον ενθυμούμαι αεικίνητον, ζωηρόν, φιλοπαίγμονα στην αυλή του σχολείου, εγγυητή της πειθαρχίας με απλότητα και καλοσύνη προς όλους μας».

Λεόντεια και Βωλακίτες Δεκάδες άτομα που γεννήθηκαν στο χωριό και μαζί και τα παιδιά τους, που τα περισσότερα είχαν πια γεννηθεί στην Αθήνα, πέρασαν ως μαθητές από τα δύο Λεόντεια Σχολεία, από τη δεκαετία του '40 μέχρι και τις μέρες μας. Μεταξύ άλλων οι Ζακ Βίδος, Γεώργιος Ιακ. Βίδος, Ιωσήφ Σιγάλας, Ξενόπουλος Πέτρος, Ανδρέας Πιπέρης, Δημήτρης Ιακ. Βίδος, Μαρία Ιγν. Βίδου, Δημήτρης Ιγν. Βίδος κ.α. Να προσθέσουμε ακόμη ότι στο Σύλλογο Διδασκόντων της Λεοντείου Νέας Σμύρνης ανήκουν ο Γιώργος Φυρίγος και η Μαρία-Χριστίνα Βίδου από πατέρα βωλακίτη, ενώ στη Λεόντειο Πατησίων η Νικόλ Πρίντεζη από μητέρα βωλαξιανή.

Το κύριο έργο των Μαριανών Αδελφών είναι η συμβολή τους στην ανοδική πορεία του μορφωτικού και πολιτιστικού επιπέδου των νέων που υπήρξαν μαθητές στα δύο Λεόντεια Λύκεια της Αθήνας. Σε όλες τις κρίσιμες στιγμές που έζησε η πατρίδα (Μικρασιατική Καταστροφή, Αλβανικό Έπος, Γερμανική Κατοχή, Εμφύλιος), οι Μαριανοί Αδελφοί προσέφεραν πάντα συμπαράσταση σε όσους είχαν ανάγκη, με πράξεις αλληλεγγύης και αγάπης πέρα από τον τομέα της εκπαίδευσης. Οι Frères Maristes με την δράση τους, αθόρυβοι, άοκνοι και ανιδιοτελείς, αποτελούν παράδειγμα για όλους εμάς.


 

 

Βοηθητικές πληροφορίες πήραμε από τα:
Διαφόρων «Μαριανοί Αδελφοί, 100 χρόνια κοινωνικής & εκπαιδευτικής προσφοράς στην Ελλάδα (1907-2007)»
Μάρκου Ρούσσου-Μηλιδώνη «Οι Μαριανοί Αδελφοί και το Παιδαγωγικό τους Έργο», 2007
wikipedia.org

Για την μεταφορά: dvidos, 7-2015
 

Η Τήνος φημίζεται για την ποιότητα των προϊόντων που παράγει. Tα τυριά της είναι πολύ γευστικά (μαλαθούνι, κοπανιστή, γραβιέρα Τήνου, πετρωτά τυράκια) και το κρέας, η λούζα (που βγαίνει από το καλύτερο μέρος του χοίρου) και τα λουκάνικα που είναι ονομαστά.

Ρωτήστε ακόμη όσους δοκίμασαν πατάτες, ροζακί σταφύλι και τηνιακό μέλι να σας πουν τις εντυπώσεις τους. Όσο για τα υπόλοιπα αγροτικά της προϊόντα είναι πάντα εύγευστα, αρωματικά και αγνά (ρίγανη, κάπαρη, σύκα, σκόρδα, ρακή, κρασί). 

Σε γιορτές ή παραδοσιακούς τηνιακούς γάμους θα δοκιμάσετε τα αμυγδαλωτά «ψαράκια», τα παστέλια σε φύλλα λεμονιάς (όπου κατηγορηματικά δηλώνω ότι τα πιο εύγευστα στο χωριό ήταν της Eλενάρας) και το Πάσχα θα σας κεράσουν τις περίφημα γλυκά τυροπιτάκια Τήνου. Eυκαιρία να σας δώσουμε την συνταγή! συνέχεια...

Η βεγγέρα ήταν ένα από τα έθιμα που ανέπτυσσαν την κοινωνικότητα αναμέσα στους κατοίκους ενός χωριού, κυρίως τις κρύες νύχτες του χειμώνα. Τα βράδια, λοιπόν, μια παρέα ή μια οικογένεια επισκεπτόταν κάποια άλλη οικογένεια του χωριού, όπου ξεκινούσαν όλοι μαζί, με το φανάρι αναμμένο για να φωτίζει το δρόμο, και έφταναν στον τελικό προορισμό, ένα φιλικό ή συγγενικό σπίτι.

Η Βάλυ Βαϊμάκη γράφει στο βιβλίο της: «Οι βεγγέρες, οι βραδινές συγκεντρώσεις από σπίτι σε σπίτι, πήραν το όνομά τους από τη λέξη φεγγέρες, καθώς στα παλιά χρόνια γίνονταν στις αυλές των σπιτιών κάτω από το φέγγος της σελήνης. Οι φιλικές αυτές συγκεντρώσεις κρατούσαν συνήθως μέχρι τις 10 το βράδυ και οι οικοδεσπότες πρόσφεραν στους καλεσμένους τους σύκα, σταφίδες, μουσταλευριά, ρακί. Στη διάρκειά τους οι γυναίκες έπλεκαν (σσ. την προίκα της κόρης τους), έκλωθαν μαλλιά προβάτων, μπάλωναν και συζητούσαν θέματα σχετικά με το νοικοκυριό, ενώ οι άντρες διηγούνταν ιστορίες σχετικά με την πολιτική ή τη δουλειά τους».

Βεγγέρα (από το ιταλικό veggheria) ή εσπερία (μτγν. εσπερίδα), όπως λεγόταν στην καθαρεύουσα, ήταν ένα από τα πολύ παλιά έθιμα της Τήνου και φυσικά του χωριού. Εμείς, θυμόμαστε ως παιδάκια να έρχονται παρέες στα σπίτια μας τραγουδώντας και να τους δίνουν ζωμό (αλλά και ρακή). Ήταν τα καλοκαίρια της δεκαετίας του΄80-'90... Από το 1988 και μετά, δεν έλειπε ποτέ το γνωστό «άσμα» (σε στίχους Τάκη Μουσαφίρη): 

«Το ξέρω οι άντρες δεν κλαίνε
το ξέρω πως είναι ντροπή
μα ένα σου λέω μονάχα
να μη σε βρει

Όσο δυνατός κι αν είσαι
όσο αν αντέχεις κι αν κρατάς
άνθρωπος είσαι, άνθρωπος είσαι
άνθρωπος είσαι και λυγάς!

Το ξέρω οι άντρες δεν κλαίνε
μα τέτοιες στιγμές πώς κρατάς
και σκέψου αν δεν είχα κι εσένα
να μ' αγαπάς

Όσο δυνατός κι αν είσαι
όσο αν αντέχεις κι αν κρατάς
άνθρωπος είσαι, άνθρωπος είσαι
άνθρωπος είσαι και λυγάς!»

(δις και με κορώνα οι τελευταίοι δύο στίχοι)

 

Πηγή πληροφοριών υπήρξαν:
Ετυμολογικό Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (τρίτη έκδοση), Ν. Π. Ανδριώτης, ΙΜΤ, 1995
Ανεξερεύνητη Τήνος, Βάλυ Βαϊμάκη, Road, 1995

Για την μεταφορά: dvidos, 7_2015

Ανδριώτες έξω από την Τήνο, στην πλώρη του Αρντένα (17 Απριλίου 1938).

Κατ' αρχάς, πως θα έρθετε στην Τήνο:
Με ferry-boat
1.
Από πορθμείο της Ραφήνας [60 ναυτικά μίλια, περίπου, από την Τήνο] κατ' ευθείαν ή μέσω Άνδρου (Γαύριο):
Όλες τις μέρες τις εβδομάδας. Κανονικά, το χειμώνα υπάρχουν δύο δρομολόγια κάθε μέρα, και ένα κάθε Κυριακή. Τον τελευταίο καιρό, όμως, υπάρχει ένα δρομολόγιο κάθε πρωί. Το καλοκαίρι υπάρχουν τουλάχιστον 3 δρομολόγια κάθε μέρα, και τις μέρες του Πάσχα και του δεκαπενταύγουστου προστίθενται κι άλλα. Η διάρκεια ταξιδιού είναι περίπου 4 ώρες με το συμβατικό –μέσω Άνδρου– και 2 ώρες με το fast. Τα τελευταία 5 χρόνια υπήρχαν τα εξής συμβατικά πλοία στη γραμμή: Aqua Jewel, Πηνελόπη Α., Superferry II, και από το 2007 το πλοίο Θεολόγος.
2. Από το πορθμείο του Πειραιά [86 ναυτικά μίλια] (μέσω Σύρου):
Ένα δρομολόγιο κάθε μέρα, και το καλοκαίρι περισσότερα. Η διάρκεια ταξιδιού είναι περίπου 5 ώρες, και τα εισιτήρια, φυσικά, ακριβότερα.

συνέχεια...

Σε ένα blog διαβάσαμε ότι στον Πειραιά, στα κεντρικά γραφεία του Αγούδημου –που λογικά αυτή την εποχή τελεί υπό εκκαθάριση– βρίσκονται ατάκτως στοιβαγμένα (φαίνονται καθαρά στο ισόγειο) πάνω από 20 arcades από τα πλοία του.

Τι αναμνήσεις μας έφερε αυτό! Πόσοι από εσάς (μέχρι 40-45 χρονών) θυμούνται τα ηλεκτρονικά παιχνίδια που παίζαμε –ή έστω χαζεύαμε– στα πλοία, πηγαίνοντας στην Τήνο (και γυρίζοντας), ώς πιτσιρίκια στη δεκαετία του '80 μέχρι τα πιο «ζόρικα» arcades της δεκαετίας του '90; Πόσα χρήματα είχαν φαγωθεί στα 6ώρα-7ώρα (εκείνα τα χρόνια) ταξίδια, που έκαναν τα πλοία για τις Κυκλάδες. Κανονικό λιώσιμο δηλαδή!! συνέχεια...

Με αφορμή τις εκλογές του Συλλόγου στις 10 και 18 Ιανουαρίου, θα θέλαμε να επικοινωνήσουμε μαζί σας.

Κατ' αρχάς να πούμε ένα μπράβο σε όσους προσήλθαν, σε μια εποχή που παρατηρείται μια αδυναμία συμμετοχής. Να ευχηθούμε ακόμη καλή δύναμη στους επιτυχόντες με κύρια επιδίωξη την αναβάθμιση του βιοτικού και πολιτιστικού επιπέδου της Βωλάξ, και την προσήλωση σε έργα κοινής ωφελείας με την παροχή κάθε δυνατής ηθικής και υλικής συνδρομής προς αυτή την κατεύθυνση, για την εκπλήρωση των αναγκών της!συνέχεια...

Από τις δυο καλόγριες που ζούσαν ακόμη –και που κατά το ήμισυ ήταν από το Βωλάξ– αναπαύτηκε η μία, στις 29.12.2010. Ήταν η σεμνή Αδελφή Ουρσουλίνα Joséphine–Marie. Η μητέρα της ήταν από την οικογένεια του προπάππου και αδελφή του Fr. Athanase. Ας αναπαυθεί εν ειρήνη η ψυχή της.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το κείμενο-βιογραφικό της ίδιας της καλόγριας που μας φέρνει πιο κοντά σε μια άλλη δύσκολη και αγνή εποχή. Ας διαβάσουμε εκτεταμένα αποσπάσματα από τα πρώτα χρόνια της ζωής της:

«Ονομάζομαι Αδελφή Ζοζεφίνα Δελλατόλα. Σας γράφω για να μάθετε πως πέρασα στην Τήνο και την Νάξο. Ήμασταν δώδεκα παιδιά στην οικογένειά μας. Ήταν να πάνε δύο από τ' αγόρια για παπάδες, όμως, δεν είχε σεμινάριο στην Ξυνάρα. Ο Πέτρος δεν μπόρεσε να πάει να γίνει παπάς. Ο Αντώνιος (Fr. Athanase), δώδεκα χρονών, πήγε στους Frères Maristes που, τότε, παίρνανε παιδιά στο σχολείο.

»Εγώ ήμουν στο σπίτι και βοηθούσα την οικογένειά μου. Πήγαινα στο Δημοτικό Σχολείο, στα Λουτρά, που ήταν οι καλόγριες Ουρσουλίνες. Μου άρεσε πολύ να γίνω καλόγρια. Είχε, τότε, το 1939, εξήντα δύο καλόγριες, με ηγουμένη την Mère Ignace και παίζανε σε δύο αρμόνια, το ένα σταματούσε και άρχιζε το άλλο. Μου άρεσε πάρα πολύ η μουσική και με τραβούσε να γίνω καλόγρια.

»Με ζητούσαν για παντρειά, αλλά εγώ δεν ήθελα. Τότε παίρνανε κορίτσια, για να βοηθάνε μέσα στο σχολείο. Μια μέρα, μου είπε η δασκάλα μας: «έμαθα πως θα παντρευτείς», και της είπα: «εγώ δεν επιθυμώ να παντρευτώ». Μου είπε τότε, ότι «θα σου δώσω μια κοπέλα για να πάτε στα Μοναστήρια που είναι και το πανηγύρι του Αγίου Ιωσήφ, να τον παρακαλέσετε. Αν ο Θεός θέλει να γίνεις καλόγρια, ας γίνει το θέλημά Του». Πήγα με πολύ μεγάλη πίστη και αγάπη.

»Γύρισα, ύστερα, στο σπίτι και το ανέφερα στην μητέρα μου. Εκείνη, μου είπε «ό,τι θες, να το κάνεις, διότι είναι καλό», αλλά, «να το πεις στον μπαμπά σου». Εκείνος, όμως, δεν ήθελε. Ούτε τα αδέλφια μου, τα μεγάλα, το ήθελαν. Άλλα μια μέρα, ξαναπήγα στον μπαμπά μου, όταν γύρισα από το σχολείο των Λουτρών, και του το ξαναείπα. Ο μπαμπάς μου είπε: «αφού το θες τόσο, πήγαινε και αν δεν πετύχεις να μας γράψεις σε έναν μήνα».

»Αφού πέρασε ένας μήνας μού έγραψε η οικογένειά μου γράμμα και με ρωτούσε: «Τι σκοπεύεις να κάνεις;» Απάντησα πως είμαι πολύ ευχαριστημένη και θα παραμείνω για καλόγρια. Ήταν η χάρη του Αγίου Ιωσήφ, που τον είχα παρακαλέσει με πίστη, και οι γονείς μου, μου επέτρεψαν να γίνω καλόγρια, αφού το ήθελα τόσο πολύ. Αμέσως ενημέρωσα τις καλόγριες για την απόφασή μου.

»Πριν φύγω για την Νάξο, πήγα με την μαμά μου στην Χώρα για να αγοράσουμε την προίκα μου. Κάθε Τρίτη είχε πλοίο για την Νάξο. Με πήρε ο μπαμπάς μου και κατεβήκαμε στην Χώρα για να περάσουμε στην Νάξο. Στο λιμάνι, όμως, υπήρχε η φήμη ότι θα γίνει πόλεμος. Μετά από αυτό, εγώ δεν ήθελα να απομακρυνθώ από την οικογενειά μου, γιατί είχα τέσσερα αδέλφια που θα έπρεπε να πάνε στον στρατό. Αν έφευγα και γω θα στεναχωρούσα τους γονείς μου, αφήνοντάς τους μόνους. Έμεινα μία εβδομάδα στο σπίτι μας. Είπανε ότι ησυχάσανε τα πράγματα και δεν είχαμε πόλεμο. Στην εβδομάδα που έμεινα σπίτι μου, είχα μια έντονη επιθυμία να φύγω στην Νάξο. Τότε, ο μπαμπάς μου, με πήρε την επόμενη βδομάδα και με πήγε στις καλόγριες στην Νάξο. Φεύγοντας ο πατέρας μου για την Τήνο, κατέβηκα στο λιμάνι να τον αποχαιρετήσω. 

»Για να φτάσει κάποιος στο πλοίο, πήγαινε με βάρκα από το λιμάνι στο καράβι επάνω. Μέσα στη βάρκα που έφευγε για να πάει στο πλοίο, ο πατέρας μου έκλαιγε και με αποχαιρετούσε με το μαντήλι, με μεγάλο πόνο. Εγώ, όμως, άντεξα και δεν έφυγα μαζί του. Ήταν τόσο έντονη η επιθυμία μου να γίνω καλόγρια. Όμως, ο πόνος του αποχαιρετισμού έμεινε μέχρι σήμερα, βαθειά μέσα στην καρδιά μου.

»Τότε, με πήρε στο σπίτι της μια γνωστή μου οικογένεια για να συνέλθω. Αργότερα, με συνόδεψαν στις καλόγριες όπου με ντύσανε με ένα βελάκι. Μετά από λίγο καιρό, ήρθαν και άλλα έξι κορίτσια από την Τήνο για να γίνουν και αυτά καλόγριες. Γίναμε επτά νέες, αλλά σε ένα χρόνο κηρύχτηκε ο πόλεμος. Τα έξι κορίτσια έφυγαν για τα σπίτια τους, και έτσι έμεινα η μόνη καινούργια και έκλαιγα. Με πήρανε τότε οι καλόγριες και με παρηγορούσαν. Θα μείνω ευχαριστημένη, μου είπαν, αν μείνω μαζί τους.

»Και ενώ άρχισαν τα μαθήματα και η ενημέρωση για να γίνω καλόγρια, τα τέσσερα αδέλφια μου έφυγαν στο μέτωπο. Η μαμά μου έκανε νηστείες και προσευχές στον Θεό να μην πάθουν τίποτα και να γυρίσουν γρήγορα στην οικογένεια. Ευτυχώς, οι προσευχές της εισακούστηκαν και τα παληκάρια μας γύρισαν κάποτε στο σπίτι, αφού κινδύνεψαν πολλές φορές.

»Με τον πόλεμο το σχολείο έκλεισε και τα κορίτσια φύγανε. Ήρθε ξένος στρατός για να κρυφτεί στο μοναστήρι και εγκαταστάθηκε στο σχολείο. Οι καλόγριες, και γω μαζί, τους περιποιούμασταν, τους πλέναμε τα ρούχα, τους ράβαμε. Εκείνοι, σε αντάλλαγμα, μας προσέφεραν το ψωμί της ημέρας και σούπα με πάστα.

»Κατόπιν ήρθαν οι Γερμανοί. Μας πρότειναν να φύγουμε από το μοναστήρι γιατί θα έριχναν βόμβες και θα το γκρέμιζαν. Φύγαμε, μαζί με τον στρατό των Ιταλών, και πήγαμε σε ένα μικρό σπιτάκι που βρισκόταν στον κήπο. Μαζί, πήραμε την Αγία Ευχαριστία από την εκκλησία. Τέσσερις καλόγριες, μαζί και γω, πήγαμε στο χωριό Μέλανες και μαζεύαμε τις ελιές του μοναστηριού. Βγάζαμε χόρτα και τρώγαμε. Επειδή, δεν υπήρχαν κρεββάτια για τις καινούργιες καλόγριες, πήραμε τα τσουβάλια, που βάζαμε τις ελιές, και βάλαμε μέσα ξερά χόρτα και κάναμε αυτοσχέδια στρώματα. Κοιμηθήκαμε, εμείς οι πρώτες, καταγής πάνω σ' αυτά και βάλαμε τις καινούργιες στα κρεββάτια μας να κοιμηθούν. Κάθε μέρα, ακούγαμε με φόβο και οδύνη τους βομβαρδισμούς κατά του μοναστηριού μας, στην Νάξο. Όταν τελείωσε το κακό, μας ειδοποίησαν να πάμε. Φθάσαμε και αντικρύσαμε ένα ερείπιο να καίγεται. Σπίτι γκρεμισμένο χωρίς πόρτα, παράθυρα και τζάμια. Πήραμε αμέσως χάρτινες κούτες και τις βάλαμε για τζάμια. Κουβαλούσαμε νερό με κουβάδες, για να σβήσουμε την φωτιά, ενώ, δεν είχαμε τίποτα να φάμε...

»[...] Τελείωσε πια ο πόλεμος. Πολύ συχνά μας επισκέπτονταν γάλλοι εκδρομείς και μας έφερναν τρόφιμα, και μεις τους περιποιούμασταν. Μας βοήθησαν οι Γάλλοι με χρήματα για να ξαναφτιάξουμε το σπίτι. Όταν άνοιξε το σχολείο ήρθαν περίπου ογδόντα κορίτσια εσωτερικά, πλουσίων οικογενειών. [...] Tότε άλλαζαν και τα βαφτιστικά μας ονόματα, και από Ελένη ονομάστηκα Ζωζεφίνα.

»[...] Το 1999 ήρθα στην Αθήνα για να με δει γιατρός. Πέρασαν τα χρόνια και η υγεία μου κλονίστηκε. Από τότε παραμένω στο Μαρούσι, Στρατηγού Σαράφη 6, με άλλες ηλικιωμένες καλόγριες, με την βοήθεια κατάλληλου προσωπικού. Είμαι πολύ ευχαριστημένη κοντά στις ηλικιωμένες αδελφές μου.

»Εγώ τα διηγήθηκα, όπως τα θυμόμουνα και η κ. Χριστίνα Ι. Σπήλιου, η νοσοκόμα μας, τα έγραφε. [...]

Ιωσηφίνα Δελλατόλα»

Η άλλη, η Agnès (Ξενοπούλου), είναι Soeur de St. Joseph και ζει στον Πειραιά. Ο πατέρας της κατάγεται από το χωριό μας και το σπίτι της οικογένειάς της ήταν το σημερινό σπίτι του Γεωργίου Ιακ. Βίδου.

 

Για την μεταφορά: dvidos, 7-2015