Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Το θαύμα της Βωλάξ είναι δημιούργημα της φύσης, μια ενδιαφέρουσα από επιστημονικής πλευράς ιστορία, η οποία ξεκίνησε τότε που η γη προσπαθούσε να διαμορφώσει το τελικό σχήμα και τη μορφή της...

Τα πετρώδη και άγονα εδάφη των Κυκλάδων κρύβουν έναν πολύ σπουδαίο ορυκτό πλούτο - μία από τις σημαντικότερες αιτίες για την ανάπτυξη, ήδη από τους αρχαίους χρόνους, του εμπορίου και της ναυσιπλοΐας, που είχε σκοπό τη μεταφορά του οψιδιανού της Μήλου σε όλο το Αιγαίο. Έτσι λοιπόν στη Μήλο εξορύσσονται βαρυτίνη, περλίτης, μπετονίτης και ποζολάνη. Στην Άνδρο υπάρχουν κοιτάσματα μαγγανίου, χρωμίτη και αμιάντου. Στην Κέα, την Κύθνο, τη Σέριφο, τη Σύρο μεταλλεύματα σιδήρου. Στη Σίφνο μεταλλεύματα σιδήρου και αργυρούχος μόλυβδος. Στη Νάξο μάρμαρα και σμύριδα. Στη Μύκονο γρανίτης. Στην Αμοργό βωξίτης. Στη Δονούσα ψευδάργυρος. ΣτηνΚίμωλο κιμωλία. Στην Τήνο και την Πάρο εξορύσσονται, ως γνωστόν, μάρμαρα. 

Τον Οκτώβριο του 1988, η Τράπεζα Στοιχείων για την Ελληνική Φύση "Φιλότης" του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου κάνει μια καταγραφή του τοπίου της Βωλάξ (Κωδ. Τοπ. AT 5011031) «Η περιοχή διαφοροποιείται χαρακτηριστικά από την υπόλοιπη έκταση του νησιού συνέχεια...

«Αν ένας άνθρωπος ξεκινήσει με σιγουριά, θα τελειώσει με αμφιβολίες·
αν ξεκινήσει με αμφιβολίες, θα τελειώσει με σιγουριά»
–Βολταίρος

Σκοπός αυτής της σελίδας να ανεβάσουμε όσες περισσότερες απόψεις υπάρχουν για την προέλευση των βράχων της Βωλάξ, και εσείς να βγάλετε την δική σας απόφαση. Προσθέτουμε, λοιπόν, την άποψη του καθηγητή Μητρόπουλο για τον ρόλο που έπαιξε το θαλάσσιο περιβάλλον των Κυκλάδων.συνέχεια...

Έχουμε αναφέρει ξανά την διδακτορική διατριβή του Nικόλαου A. Mάστρακα (Πανεπιστήμιο Πατρών. Σχολή Θετικών Επιστημών. Τμήμα Γεωλογίας. Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών) με τίτλο «ο Γρανίτης της Τήνου και οι συνδεόμενοι με αυτόν σχηματισμοί Skarn» το 2006. H έρευνα είναι καθαρά επιστημονική και έχει σημασία να δούμε σε τι αναφέρεται, αφού μελετά μεταξύ άλλων τα πετρώματα του χωριού μας.

Η παρούσα έρευνα αναφέρεται στην πετρολογική και κοιτασματολογική μελέτη του πλουτωνίτη της νήσου Τήνου και την συνδεδεμένη μ' αυτόν μεταλλοφορία σεελίτη (βολφραμιούχος) τύπου skarn. Ο ασβεσταλκαλικού χαρακτήρα πλουτωνίτης δείχνει τεκτονικού–θερμομεταφορικού τύπου επαφή με τα πετρώματα του πλαισίου. Συνίσταται από δύο βασικές λιθολογικές φάσεις: έναν μεταργιλικού χαρακτήρα βιοτιτικό–κεροστιλβικό γρανοδιορίτη που τοποθετήθηκε γύρω στους 17Μα σε καθεστώς συμπίεσης σε θερμοκρασία ~770οC και πίεση ~5,2Kbars. Ο γρανοδιορίτης προήλθε από ένα μάγμα που ήταν αποτέλεσμα μερικής τήξης υλικών μανδυακής προέλευσης και πετρωμάτων του ανώτερου φλοιού. Ο δεύτερος λιθότυπος πλουτωνίτη είναι ένας περιφερειακά αναπτυσσόμενος υπεραργιλικός γρανιτικός–βιοτιτικός λευκογρανίτης.συνέχεια...

Θεωρίες...

Η συναρπαστικότερη θεωρία –και φυσικά άκρως αμφισβητήσιμη– για τα βράχια της Βωλάξ είναι αυτή που τα εμφανίζει ως μνημεία γνώσης "αρχαίων αστροναυτών"...

Η πιο συναρπαστική θεωρία για την ύπαρξη των ιδιαίτερων βράχων της Βωλάξ πιστώνεται στον γνωστό Ελβετό ερευνητή Erich von Däniken, συγγραφέα 26 δημοφιλών βιβλίων. Προέκυψε στα μέσα της δεκαετίας του '70 (εξάλλου δεν υπήρχε δρόμος για το χωριό μέχρι και το 1972 ενώ, λίγοι γνώριζαν την ύπαρξή του) και αναζωπηρώθηκε μετά από ένα άρθρο για το χωριό, σπάνιο για εκείνα τα χρόνια. του περιοδικού Ταχυδρόμος (συντάκτης: Βασίλης Καββαθάς 1979;).

Το ενδιαφέρον ενός μεγάλου εντύπου της εποχής αλλά και οι απίστευτη δημοτικότητα των πράγματι εντυπωσιακών για την εποχή θεωριών του φον Νταίνικεν με τις πέτρες-είδωλα των νησιών του Πάσχα, έδωσαν τροφή για την εξήγηση του τι είναι και πως προήλθαν αυτά τα ολοστρόγγυλα βράχια. Και όντως, οι διάσπαρτοι στρογγυλοί σαν αερόλιθοι βράχοι, δημιουργούν μια περίεργη αίσθηση αφού βρίσκεσαι σε ένα ιδιαίτερο περιβάλλον που δεν έχει καμία σχέση εδαφολογικά με το υπόλοιπο νησί. Πόσο δε, όταν γνωρίζεις ότι αυτού του είδους οι γρανιτικές στρογγυλές πέτρες υπάρχουν σε ελάχιστα μέρη στον πλανήτη, με κυρίαρχη την εικόνα του Μεξικού. συνέχεια...

Τρία είναι τα δεδομένα που προκαλούν το ενδιαφέρον του κόσμου στα βωλακίτικα βράχια: η μοναδικότητα της θέσης τους, η ποσότητά τους και η ιδιότυπη σφαιρικότητά τους η οποία εξηγείται λόγω της πετρωματικής φθοράς στα ανεμογενή εδάφη της περιοχής. Υπάρχει όμως και κάτι περισσότερο;

Η μοναδικότητα, σε όλη την Ελλάδα, αυτών των βράχων, αλλά και το σφαιρικό σχήμα τους κάνουν πολλούς να πιστεύουν ότι πρόκειται για μια ανεξήγητη εσωτερική δύναμη της περιοχής...

Κάποιοι επισκέπτες μας έλεγαν, πριν από λίγα χρόνια, ότι οι στρογγυλές πέτρες της Βωλάξ τους βγάζουν κάτι τo «μαγικό»: «Ενόσω τις καίει ο ήλιος το καλοκαίρι, αν τις ακουμπήσεις θα νιώσεις δροσιά, αλλά και στις κρύες μέρες του Πάσχα, αν είσαι δίπλα τους, θα αισθανθείς ζέστη. Έχουν κάτι το ζωντανό, κάτι το ιδιαίτερο που δεν μπορούμε να το εξηγήσουμε».

Σερβιτόρος από ταβέρνα του χωριού, σχολίαζε «κοροϊδεύοντας» κάποιες τουρίστριες που του ζήτησαν να χαμηλώσει τη μουσική της ταβέρνας, όταν του ανέφεραν για «στρογγυλές πέτρες που "μιλάνε", και δεν μπορούν να τις ακούσουν».συνέχεια...

Πριν από λίγο καιρό, στην ταβέρνα του Pόκ(κ)ου, άκουσα μια συνομιλία  από κάποιες τουρίστριες για την μεταφυσική αξία που μπορεί να έχουν οι πέτρες/βράχια του χωριού. Ξέρετε, από αυτούς τους ανθρώπους που διαβάζουν τα ζώδια και πιστεύουν ότι σε κάθε μήνα του χρόνου αντιστοιχεί ανάλογα, ένας ή περισσότεροι ημιπολύτιμοι λίθοι που θεωρούνται τυχεροί και ευεργετικοί για αυτούς που γεννήθηκαν τότε.

Η ενέργεια και οι δυνάμεις των διαφόρων λίθων και κρυστάλλων, ήταν η βάση της Αλχημίας. Από τον θεό Ήφαιστο ή τον μυημένο Ορφέα («του πρώτου διδάξαντος περί τούτων») μέχρι σήμερα, όλοι ενδιαφέρονται για τη γνώση αυτή... συνέχεια...

Ανθρώπινοι σχηματισμοί....

Έμφυτη είναι η τάση του ανθρώπου, αφού κυριαρχείται από την παρατήρηση, να βλέπει αντικείμενα ή στοιχεία της φύσης και να του θυμίζουν την ίδια του την εξωτερική εμφάνιση. Δεκάδες είναι τα γρανιτικά βράχια της Βωλάξ που έχουν ανθρωπόμορφα στοιχεία. Ξεκινώντας από το χωριό, ας ταξιδέψουμε και σε άλλα αντίστοιχα σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Στο ερώτημα τι εικόνα πλάθει το μυαλό του ανθρώπου για να σκοτώσει την κοσμική μονξιά του, διαπιστώνουμε πως τελικά αναπαριστάνει τον ίδιο του τον εαυτό μέσω φαινομενικά άλλων μοντέλων. Με λίγα λόγια όλα του μοιάζουν με ανθρώπους: «Γενικά με τον όρο Ανθρωπομορφισμός», μεταφέρουμε από την Βικιπαίδεια, «νοείται η προσπάθεια του ανθρώπου να αποδώσει σε μη ανθρώπινα όντα, αντικείμενα, φυσικά ή υπερφυσικά φαινόμενα, ανθρώπινες ιδιότητες ή μορφή»συνέχεια...

Σύμφωνα με την τρίτη εκδοχή προέλευσης των βράχων της Βωλάξ, υπάρχει η άποψη πως οι σφαιρικές πέτρες δημιουργήθηκαν από πτώση μετεωρίτη ή βροχής μετεωριτών που έπεσαν στη γη, και που σταδιακά ο αέρας τις στρογγυλοποίησε.

Αυτό φαίνεται από την εικόνα που «εμφανίζει» η περιοχή: Το χωριό βρίσκεται στο κέντρο. Περικλείεται από βουνά γεμάτα με διάσπαρτες γρανιτικές πέτρες με ομοιογενή τρόπο, με τα βουνά από την εξωτερική πλευρά τους να παρουσιάζουν  μια εντελώς διαφορετική όψη. Με άλλα λόγια, το εσω κυκλικό-ελλειπτικό σχήμα είναι το σημείο κρούσης, εκεί όπου χτίστηκε ο οικισμός, και το χείλος του, τα βουνά περιμετρικά, βρίσκονται ψηλότερα από την περιβάλλουσα πεδιάδα.

Πριν από δύο χρόνια, σε κάποιο blog υπήρχε η άποψη –με παράλληλο forum chat (!)– για το αν ο μετεωρίτης είχε εκραγεί κατά την πρόσκρουση στην επιφάνεια της γης ή η έκρηξη έγινε λίγο πάνω από το έδαφος –τη στιγμή πάντως, που η όλη θεωρία δεν έχει αποδειχτεί γεωλογικά.

Παρ' όλα αυτά, αν κάποιος μαζέψει δείγμα από την περιοχή μπορεί μέσω της ερασιτεχνικής αστρονομίας να δει αν πραγματικά αυτό το δείγμα είναι μετεωρίτης από το διάστημα που έπεσε στη γη! (βλ. αντίστοιχο post)

Δεν θέλουμε να πάρουμε θέση για το αν η παραπάνω θεωρία είναι σωστή ή όχι. Περιέργως οι θρύλοι, οι παραδόσεις και οι διάφορες θεωρίες που πριν ήταν αίολες και ακούγονταν εξωπραγματικές, σταδιακά αποδεικνύονται σωστές ή, εν πάσει περιπτώσει, αντικατοπτρίζουν εν μέρει μια πραγματικότητα...

Για όσους δέχονται μόνο αυτό που λέει η επιστήμη, οδηγηθείτε στο post με τις απόψεις των σύγχρονων γεωλόγων. Aλλά δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως η ανθρωπότητα πίστευε για αιώνες ότι η γη ήταν επίπεδη ενώ, ο Γαλιλαίος, το 1633, υπέγραψε την «ομολογία λάθους» στην θεωρία της περιστροφής της γης –προφανώς για να γλυτώσει την «πυρά».

Ένα είναι σίγουρο, έχουμε πολλά να μάθουμε ακόμη!
 

Για την μεταφορά: dvidos 07/2015

Η δεύτερη θεωρία για τον ιδιαίτερο γεωλογικό σχηματισμό των βράχων της Bωλάξ έχει να κάνει με  την επίκλυση της θάλασσας (transgression) –εκατομμύρια χρόνια πριν–, μέχρι το σημείο που βρίσκεται το χωριό της Βωλάξ, σε ένα υψόμετρο δηλαδή 280-300 μέτρων, όταν το ψηλότερο βουνό της Τήνου είναι ο Τσικνιάς (726 μ.) και ψηλότερο βουνό των όλων των Κυκλάδων είναι το όρος Ζευς στη Νάξο, με υψόμετρο 1004 μέτρων.

Πριν από 15 εκατομμύρια χρόνια η σημερινή Ελλάδα, η Μικρά Ασία, το Αιγαίο και το Κρητικό Πέλαγος αποτελούσαν μια εκτεταμένη περιοχή στεριάς, την Αιγηίδα. Κατά την πλειόκαινο, πριν από 4.5-2.5 εκατομμύρια χρόνια, η θάλασσα κατέκλυσε τις περιοχές της Αιγηίδας εκτός από τις κορυφές των βουνών της, που έτσι αποτέλεσαν τα νησιά του Αιγαίου. Αλλεπάλληλες γεωλογικές μεταβολές, μετακινήσεις του φλοιού της γης, σεισμοί, εκρήξεις ηφαιστείων, έδωσαν στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Κυκλάδων τη μορφή που έχει σήμερα. Ολόκληρα νησιά -η Σαντορίνη, η Μήλος, η Κίμωλος- και ένα τμήμα της Αντιπάρου σχηματίστηκαν από την ηφαιστειακή δραστηριότητα η οποία συνόδευσε τη δημιουργία του νησιωτικού τόξου του Νοτίου Αιγαίου, που δημιουργήθηκε με την καταβύθιση της Αφρικανικής Πλάκας κάτω από τη μικροπλάκα του Αιγαίου. Υπολογίζεται ότι η ηλικία των ηφαιστείων αυτών ανάγεται στα 4 εκατομμύρια χρόνια.

Η ιστορία της γεωλογικής δημιουργίας των Κυκλάδων εξηγεί τον τεράστιο γεωλογικό πλούτο τους, όπου κάθε νησί παρουσιάζει ένα εντυπωσιακό και εντελώς ξεχωριστό ανάγλυφο και περιλαμβάνει μνημεία με τεράστιο γεωλογικό αλλά και παλαιοντολογικό, αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον: οι ηφαιστειακοί κρατήρες στη Μήλο και την Αντίμηλο, η καλντέρα της Σαντορίνης και ο κρατήρας της Νέας Καμένης, η ηφαιστειακή φλέβα της Θηρασιάς, τα υποβλητικά σπήλαια της Ηρακλειάς, της Νάξου, της Σερίφου, της Αντιπάρου, της Φολεγάνδρου, ο συγκλονιστικός υπερμεγέθης μονόλιθος του Καλάμου στην Ανάφη, οι εκλογίτες στη Σύρο, οι μανιταροειδείς μορφές διάβρωσης και οι θερμές πηγές στην Κίμωλο, τα θερμά λουτρά στην Κύθνο, τα απολιθώματα νάνων ελεφάντων στη Νάξο και τη Δήλο, τα αρχαία μεταλλεία στη Σέριφο.

Η κατ' αρχάς ύπαρξη της θάλασσας με την έντονη υδάτινη διάβρωση στις ούτως ή άλλως «αδυναμίες» των βράχων εξηγεί σε κάποιους την ύπαρξη άμμου σε πάμπολλα σημεία του χωριού αλλά και τα βρύα με τις λειχήνες που υπάρχουν επάνω στις πέτρες. Μετά την απόσυρση της θάλασσας παρέμεινε ένας άδεντρος τόπος (πριν τις δενδροφυτεύσεις από τις αρχές τις δεκαετίας του '90) με πετρώδες και άγονο εδάφος.

 

Αλλόκοτο, επιβλητικό, μυστηριακό: ένα σχεδόν εξωγήινο τοπίο! Η ύπαρξή του, εδώ και εκατομύρια χρόνια, εξάπτει τη φαντασία, γεννάει μύθους και δοξασίες, γεμίζει περιέργεια και δέος ...

Το όνομα του χωριού έχει άμεση σχέση με το γεωφυσικό της περιβάλλον. Βῶλαξ είναι ο βώλος της γης (<βῶλαξ, βῶλος>• S(n) γῆ) και κατ' επέκταση η γη με τις στρογγυλές πέτρες. Η ρίζα έρι- κατά Liddel & Scott είναι το«αχώριστον μόριον προτιθέμενον των λέξεων προς επίτασιν της εννοίας αυτών». Συνεπώς, όταν ο Πίνδαρος γράφει ἐρι-βῶλαξ εννοεί αυτόν με τους μεγάλους βώλους. Το χωριό με τις μεγάλες πέτρες. [βλ. άρθρο Πως λέγεται το χωριό..]

Από την εποχή του Χαρίλαου Τρικούπη και μετά υπάρχουν αρκετά βιβλία που αναφέρονται στο υπέδαφος και τα γεωλογικά στοιχεία της Ελλάδας. Στο βιβλίο Ανάλεκτα Κοινωφελών Διατριβών δι' Επιστήμονας, Βιομηχάνους, Τεχνίτας, Γεωπόνους και Άλλους υπό Ξαβερίου Λανδερέρ (1871) αναγράφεται ο ιδιαίτερος "γρανίτης λίθος" στην «Τήνον εις θέσιν Βωλάξ», κανείς όμως δεν είχε εξηγήσει την προέλευση αυτών των γρανιτικών βράχων.

Για πρώτη φορά στον Τουριστικό Οδηγό Τήνου: Ξενάγηση, Προσκύνημα, Τέχνη, Ιστορία, Λαογραφικά Στοιχεία(και μάλιστα στην αναθεωρημένη Δ' έκδοση του 1983, και όχι στην Α' του 1964), ο Στυλιανός Ζ. Λαγουρός περιλαμβάνει τις τρεις επικρατούσες θεωρίες για την προέλευση των βράχων αυτών. Μάλιστα η αγγλόφωνη έκδοση του βιβλίου με τις θεωρίες αυτές (στη σελ. 39) οδήγησε αρκετά ξένα δίκτυα να κάνουν ντοκιμαντέρ επάνω στο χωριό για το γεωλογικό φαινόμενο της περιοχής. Στο περιοδικό Ένα (26 Ιουνίου 1986, σελ. 105) ξαναγίνεται μια δεύτερη αναφορά προέλευσης του φαινομένου: «Οι επιστήμονες λένε ότι είναι ηφαιστειογενές. Οι γεωλόγοι ότι υπήρξε πρώτα θάλασσα, και οι Τηνιακοί πιστεύουν ότι τα υλικά αυτά είναι... μετεωρίτες»

Ας δούμε σε ξεχωριστά posts αυτές τις εκδοχές για την προέλευση των γρανιτένιων όγκων.

 

Οι Κυκλάδες, είναι ένα σύµπλεγµα νησιών που καταλαµβάνουν το κεντρικό Αιγαίο Πέλαγος και υπήρξαν ανέκαθεν αντικείµενο γεωλογικών ερευνών εξαιτίας τόσο της έντονης παραµόρφωσης που υφίσταται ο στερεός φλοιός της περιοχής αυτής όσο και της µαγµατικής και ηφαιστειακής δραστηριότητας που εκδηλώνεται σε αυτήν.

 

 


Στο κέντρο η θέση Περάματα

Η επικρατέστερη εκδοχή προέλευσης των βράχων της Βωλάξ υποστηρίζει πως είναι αποτέλεσμα ηφαιστειακής έκρηξης, η οποία έγινε 18 ως 20 εκατομμύρια χρόνια π.Χ.. Η πιο πιθανή γεωλογικά θέση του αρχέγονου αυτού ηφαιστείου βρίσκεται 2 χλμ. ανατολικά του χωριού, κοντά στη θέση Περάματα [Λαγουρός]. Εξάλλου, πριν από αρκετά χρόνια βρέθηκε στην θέση Αποκωλιασμένη, οψιανός ή οψιδιανός. Ένα πέτρωμα όξινο που προέρχεται από ηφαιστειογενείς περιοχές. Είναι σκοτεινόχρωμο με υαλώδη υφή που χρησιμοποιήθηκε εξαιτίας της σύστασης και ανθεκτικότητάς του, ήδη από τα τέλη της ανώτερης παλαιολιθικής περιόδου (2.5 εκατομμύρια χρόνια π.Χ.) για την κατασκευή λεπίδων με κοφτερές ακμές, που χρησίμευαν ως μαχαίρια, ξέστρες και ξυράφια. Οι πηγές οψιανού στην ανατολική Μεσόγειο είναι λιγοστές και εντοπίζονται σε μερικά νησιά του Αιγαίου, όπως είναι η Μήλος, η Αντίπαρος και η Νίσυρος

Η θεωρία της ηφαιστειακής έκρηξης "κλέβει" στοιχεία από το ηφαιστειακό τόξο του Νοτίου Αιγαίου στο οποίο ανήκουν κυρίως το ηφαίστειο της Σαντορίνης και το ενεργό υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπος (ή Κολούμπο, 6.5Km βορειοανατολικά της Σαντορίνης). Το ηφαίστειο αυτό έγινε γνωστό μετά από μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη στις 27.09.1650. Από τη λάβα σχηματίστηκε μικρή νησίδα, η οποία, όμως, εξαιτίας των θαλασσίων κυμάτων, γρήγορα κατέρρευσε σε ύφαλο. Από την κατάρρευση αυτή προκλήθηκε τσουνάμι, το οποίο προκάλεσε ζημιές μέχρι και σε απόσταση 150 χιλιομέτρων. Σήμερα έχει ύψος 280 μέτρων (σε σχέση με τον περιβάλλοντα θαλάσσιο πυθμένα) και βρίσκεται περίπου 18 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο κρατήρας του έχει διάμετρο περίπου 3 χιλιομέτρων και βάθος 512 μέτρων. Σε μεγάλη έκταση γύρω από το ηφαίστειο έχουν εντοπιστεί υδροθερμικά φρέατα από τα οποία αναβλύζει καυτό νερό, έως και 220οC. 

Μερικοί πιστεύουν σε αντίστοιχα φαινόμενα που υπήρξαν στην περιοχή εκατομμύρια χρόνια πριν. Στο περιοδικό Colt [τ. 10, Σεπτέμβριος 1993, σελ. 115] διαβάζουμε: «Πριν χιλιάδες χρόνια είχε εκραγεί ένα ηφαίστειο εκεί κοντά, το οποίο σχημάτισε τεράστιες πέτρες που με τον καιρό λαξεύτηκαν με τέτοιο τρόπο που τώρα άμα τις δει κανείς με θολό μάτι φαντάζουν σαν γίγαντες ή τέρατα».

 

Για την μεταφορά: dvidos 07/2015