Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!
Αρχιτεκτονικά στοιχεία

Το soundtrack των καλοκαιρινών μεσημεριών στο χωριό ήταν ο αδιόρατος ήχος των τζιτζικιών, το –όχι συχνό– γάβγισμα του σκύλου του Καρύδα, που τον έφερνε για το κυνήγι του Σεπτέμβρη, και το γέλιο της παιδικής μας αθωότητας. Όλοι οι «μεγάλοι» ήταν ξαπλωμένοι και τουρίστες δεν υπήρχαν. Στην μεσημεριανή ξεγνοιασιά μας –και πριν γίνει το παπαδικό η λέσχη των παιδιών– έπρεπε να προστατευτούμε από μεσημεριανό λιοπύρι και να χω(α)θούμε στις τρύπες των βράχων, την σκιά των πασχαλιών και τις αυλές των ακατοίκητων σπιτιών.

Σ' αυτά τα τελευταία, ανοίγαμε σιγά-σιγά την σιδερένια πόρτα της αυλής, για να μην κάνει κανένα θόρυβο και «μας καταλάβουνε», και κάναμε την αυλή σπίτι μας. συνέχεια...

Συμφωνώ με τον Ηλία Μπαζίνα. Οι άνθρωποι που γεννήθηκαν λίγο πριν και λίγο μετά από τον Πόλεμο, προσπαθούσαν να πάρουν προαγωγή και να γίνουν πρωτευουσιάνοι. Ντρεπόντουσαν που οι γονείς τους ήταν γεωργοί, κτηνοτρόφοι ή τεχνίτες. Έφυγαν από το χωριό και πήγαν στην πρωτεύουσα και το εξωτερικό κρύβοντας την ντοπιολαλιά τους, την ιδιαίτερη προφορά τους και ότι από την οικογενειακή τους ιστορία θεωρούσαν ως μειωτικό. Φοβόντουσαν να πουν ότι οι παππούδες μας δεν είχαν χρήματα, τη στιγμή που το 50% των Ελλήνων, εκείνα τα χρόνια, ήταν φτωχοί –και άλλο ένα 45% ήταν λιγότερο φτωχοί. 

Ως ιδιαίτερα μειωτικό εθεωρείτο το να μην είχες προγόνους δικαστικούς, συμβολαιογράφους, εκπαιδευτικούς και άλλους γραμματιζούμενους (ένα ευυπόληπτο επάγγελμα στην οικογένεια καταξίωνε και ξέπλενε τα πάντα!). Ντρεπόντουσαν, ακόμη, για ενέργειες που επέσυραν διώξεις. Κανείς δεν αναφερόταν σε παππούδες ζωοκλέφτες, σε θείους μπεκρήδες –το αλκοολικοί είναι μεταγενέστερος όρος– ή σε ρέμπελους φίλους... Άσχετα αν όλα αυτά αποτελούσαν μια σπάνια εξαίρεση. Φοβόντουσαν να μιλήσουν για τους κατσιρμάδες [λαθρεμπόριο] στην Κολυμπήθρα, για τα παράνομα ρακεζιά και για τα τριμπόνια που τα έσπαγαν οι χωροφύλακες. Είχαν ενοχές επειδή το κράτος δεν τους είχε φτιάξει δρόμους και δεν είχε φέρει τον ηλεκτρισμό στο σπίτι τους• επειδή έφερναν το νερό από το πηγάδι και τα σπίτια δεν είχαν εσωτερική τουαλέτα. Φοβόντουσαν να πούνε ότι η καταγωγή τους ήταν από ένα χωριό που το λένε Βωλάξ... συνέχεια...

Αρχιτεκτονικά στοιχεία

Έχουμε ασχοληθεί αρκετές φορές –και θα το ξανακάνουμε φυσικά– για τα ιδιαίτερα στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής που βρίσκουμε στα παλαιότερα σπίτια του χωριού μας. Με αυτό το κείμενο θα αναφερθούμε στις περίεργες τρύπες που υπάρχουν στα κατώγια. Τρύπες, για να μπορούν οι χωριανοί να ακούν ό,τι λένε οι άλλοι, χωρίς να τους βλέπει κανείς...

Σήμερα, αν περπατήσετε μέσα στα δρομάκια του χωριού θα παρατηρήσετε κάποιες μικρές τρύπες στα κατώγια των σπιτιών. Κάποιοι, λένε ότι υπήρχαν για να μπαίνει φως στο σκοτεινό υπόγειο. Μαζί, όμως, με το φως έμπαινε και υγρασία που δεν βοήθαγε στην φύλαξη κάθε λογής προϊόντων, όπου αυτός ήταν και ο βασικός σκοπός της ύπαρξης του κατωγιού. Άλλοι, έλεγαν ότι ήταν για να μπορείς να δεις έξω. Μερικές όμως από αυτές τις τρύπες δεν βρίσκονται στο ύψος του κεφαλιού ώστε να βοηθούν σ' αυτό. Υπάρχει, ακόμα, και η θεωρία ότι ήταν για να αερίζεται η κέλα, αφού η «εναπόθεσις των σκουπιδιών, η διαμονή των χοίρων και των πουλερικών ανάπνεων μίαν φρικτήν δυσωδίαν». Καιροφύλλας, 1930, σ.189 Βέβαια αυτό δεν μπορεί να ισχύει γιατί η κέλα έβλεπε προς τον δρόμο σε αντίθεση με το κατώι που ήταν κλειστό... συνέχεια...

Το παραδοσιακό σπίτι του χωριού αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα λαογραφικής τέχνης. Η αρχιτεκτονική του, όπως και όλης της Τήνου, υμνεί την παράδοση και την αισθητική. Το εντυπωσιακό τοπίο που περιβάλλει τον οικισμό, ο τρόπος με τον οποίο ο ήλιος λούζει τα σπίτια, έχουν ως αποτέλεσμα να νομίζει ο επισκέπτης ότι περπατάει μέσα σε έναν πίνακα ζωγραφικής.

Η διαµόρφωση των οικισμών της Τήνου επηρεάστηκε από διάφορους παράγοντες όπως αναφέρουμε και στο άρθρο μας για την ρυμοτομία. Οι πιο σηµαντικοί είναι ο αέρας που επικρατεί στο νησί, η µορφολογία του εδάφους και οι κοινωνικοϊστορικές συνθήκες. συνέχεια...

Αρχιτεκτονικά στοιχεία

 

Στη Βωλάξ το λένε κτούντο (το), στην Περάστρα το άκουσα ντούκτο (το) και στη γειτονική Κώμη ντούκντο/ντούκντος. Σε βιβλία τοπικής αρχιτεκτονικής βρίσκεται ως γκτούντος (ο). Τι είναι, άραγε; συνέχεια...

Η ρυμοτομία είναι κλάδος της πολεοδομίας που ασχολείται με τη διαρρύθμιση του χώρου, μέσα στον οποίο πρόκειται, ή έχει ήδη, κτιστεί ένας οικισμός, μια πόλη ή οποιοδήποτε οικοδομικό συγκρότημα. Η διαρρύθμιση περιλαμβάνει τη χάραξη δρόμων, πλατειών και βασικών δημοσίων κτιρίων ενώ διέπεται από συνθήκες πρακτικών αναγκών και από τις εκάστοτε αισθητικές αντιλήψεις. Στο παρόν άρθρο θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε, για πρώτη φορά, τη ρυμοτομία του χωριού Βωλάξ, αφού οι αλλαγές είναι ταχύτατες και η μορφή του συνεχώς μεταβάλλεται.
 

ΑΠΟ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΧΩΡΑ

Η θάλασσα ήταν και παραμένει η φυσική οριοθέτηση του νησιού. Όπως αναφέρει ο Δώριζας, οι πρώτοι οικισμοί χτίστηκαν κατά μήκος της ακτής του νησιού [Γιώργος Δώριζας, Αρχαία Τήνος, σελ.51]. Σταδιακά, όμως, αναπτύχθηκαν χωριά στην ενδοχώρα, σε μια προσπάθεια των κατοίκων να προστατευτούν από τους πειρατές και άλλους εισβολείς [Μαρία Βιδάλη, Γη και Χωριό - Τα Εξωκκλήσια της Τήνου, σελ. 30]. Στην ιστοσελίδα tinos360.gr διαβάζουμε: συνέχεια...

Αρχιτεκτονικά στοιχεία

Όλα τα εξωτερικά τοιχώματα, των σπιτιών του χωριού, γίνονταν από πέτρες (που έβρισκε κανείς στην περιοχή σε αφθονία) και λάσπη. Οι πέτρες, τοποθετούνταν τόσο έντεχνα μεταξύ τους που ακόμη και η λάσπη έπαιζε πολύ μικρό ρόλο στη στερεότητα. Τα περισσότερα σπίτια είχαν σημεία που αναγκαστικά εντάσσονταν τα βράχια που υπήρχαν στις βάσεις των σπιτιών. 

Στο κατώι (ισόγειο), όπου χωρίζεται σε δύο μέρη (στο πίσω τοποθετούνται όλα τα αγροτικά προϊόντα και στο μπροστινό τα οικόσιτα ζώα: Κότες, χοίρος, κουνέλια), μπορούμε να δούμε μέχρι σήμερα, αυτά τα βράχια. Αυτό το γεγονός μίκραινε τον ολικό χόρο των σπιτιών. Γι αυτό, κάποιες φορές –κυρίως στα δωμάτια του πάνω ορόφου, όπου κατοικούσαν οι χωρικοί– δημιουργούσαν καλαμένιους τοίχους εσωτερικής διαρρύθμισης, γνωστούς ως μεσάνδρες (κν. μισάντρα ή μεσάντρα). [1] συνέχεια...

Αρχιτεκτονικά στοιχεία

 

«Τι παράξενο!», είπε η κοπέλα, πρωχωρώντας προσεκτικά. «Τι βαριά πόρτα!» Την άγγιξε και, εκείνη, έκλεισε αμέσως με κρότο. «Θεέ μου!» είπε ο άνδρας που βρέθηκε δίπλα της. «Δεν υπάρχει πόμολο από μέσα! Βρε να πάρει! Κλειδωθήκαμε και οι δύο». «Όχι και οι δύο, ο ένας μόνο», είπε η κοπέλα που πέρασε μέσα από την πόρτα και εξαφανίστηκε. Ο άντρας είχε καταλάβει, αφού όλες οι έγνοιες κρύβονται πίσω από κάθε πόρτα...
–I.A. Ireland, Visitations, 1919

Άραγε τι μπορεί να κρύβουν ή να έκρυβαν όλες αυτές οι παλιές οι πόρτες; Τις λύπες και δράματα κάθε χωρικού; Αφού, λένε ότι οι χαρές «έβγαιναν έξω», γινόντουσαν γέλια δυνατά, χτυπήματα καμπάνας, κρότοι από τριμπόνια. 

Τι έκρυβαν όλες αυτές οι πόρτες; Απλώς, το σπιτικό των κατοίκων! Την προστασία της οικογένειας, την φροντίδα για τα παιδιά, τις αγκαλιές και τα δάκρυα, την βραδινή ξεκούραση, την προσευχή πριν το φαγητό, το «χαρτάκι» στο κεντρικό τραπέζι, τις μυρωδιές από την κουζίνα, τις έγνοιες... συνέχεια...