Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Το παραδοσιακό σπίτι του χωριού αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα λαογραφικής τέχνης. Η αρχιτεκτονική του, όπως και όλης της Τήνου, υμνεί την παράδοση και την αισθητική. Το εντυπωσιακό τοπίο που περιβάλλει τον οικισμό, ο τρόπος με τον οποίο ο ήλιος λούζει τα σπίτια, έχουν ως αποτέλεσμα να νομίζει ο επισκέπτης ότι περπατάει μέσα σε έναν πίνακα ζωγραφικής.

Η διαµόρφωση των οικισμών της Τήνου επηρεάστηκε από διάφορους παράγοντες όπως αναφέρουμε και στο άρθρο μας για την ρυμοτομία. Οι πιο σηµαντικοί είναι ο αέρας που επικρατεί στο νησί, η µορφολογία του εδάφους και οι κοινωνικοϊστορικές συνθήκες.

Το χωριό Βωλάξ είναι χτισµένο στην ενδοχώρα της Τήνου με τοπική γρανιτική πέτρα, βρίσκεται σε υψόμετρο 283 μέτρα περίπου, και έχει πηγή που αναβλύζει καθαρό νερό.

Οι σφοδροί άνεµοι που επικρατούν στο νησί και ιδιαίτερα οι βοριάδες, πιο ισχυροί από άλλα νησιά του Αιγαίου, ώθησαν στο χτίσιµο των χωριών στις µεσηµβρινές πλαγιές ως επί το πλείστον ή, άν βρίσκονταν σε πεδιάδα (Βωλάξ), να είναι στραμμένα προς τον νότο. Οι Τηνιακοί τεχνίτες εκµεταλλευόµενοι έξυπνα το ανάγλυφο του εδάφους, προσανατολίζουν έτσι τα χωριά ώστε να πετυχαίνουν την έκθεσή τους στον ήλιο με καλό αερισµό αλλά και και να τα προστατεύουν από τους δυνατούς ανέµους.

Όµως, και άλλα καιρικά φαινόµενα συντέλεσαν στη διαµόρφωση του τηνιακού σπιτιού. Η παρουσία δώµατος στα σπίτια οφείλεται στην έλλειψη χιονιού και στις έντονες βροχοπτώσεις. Μέχρι πρόσφατα υπήρχαν επάνω στο δώμα οι παλιοί μαρμάρινοι κύλιντροι (κύλινδροι) ώστε να βοηθούν το χώμα να «κάθεται» μετά τη βροχή (το λεγόμενο κυλίντρισμα).

Tα τελευταία χρόνια οι «Αθηναίοι» του χωριού, αλλά και πολλοί τουρίστες, έχουν πάρει τους κύλιντρους χρησιμοποιώντας τους ως διακοσμητικά στοιχεία στον προσωπικό τους χώρο. Μάλιστα, μέχρι τη δεκαετία του '30, πολλοί από τους κύλιντρους του χωριού δεν ήταν από μάρμαρο αλλά από την τοπική πέτρα, φαγωμένοι με το χέρι.

Πως κυλίντριζαν τα δώματα:

διήγηση: Ζακ Βίδος,
ηχογράφηση: 2009,
διάρκεια: 5:09

Το χωριό δεν είχε καµάρες στα σοκάκια του γιατί δεν τις χρειαζόταν. Το μικροπεριβάλλον της περιοχής με τα σύννεφα (υπάρχουν φωτογραφίες του νησιού, μέσω δορυφόρου, που δείχνουν σύννεφα μόνο στην ευρύτερη περιοχή της Βωλάξ από όλη την Τήνο...) το προστατεύουν από τον ήλιο ενώ και η βροχή δεν είναι ποτέ ακραία.

Η µορφολογία του εδάφους και τα ντόπια υλικά έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στη διαµόρφωση του χωριού και στην οικοδόµηση των σπιτιών. Τα ντόπια πετρώµατα χρησιµοποιήθηκαν σχεδόν αποκλειστικά και ελάχιστα σπίτια είχαν σκαλοπάτια από μάρμαρο όπως άλλα χωριά του νησιού, αφού κόστιζε αρκετά και δεν το άντεχε η τσέπη των κατοίκων. 

Στην ιστοσελίδα tinos360.gr διαβάζουμε: «Η τηνιακή αρχιτεκτονική είναι αυθεντική. Παρόλη τη Βενετική παρουσία στο νησί για πολλούς αιώνες, δεν υιοθέτησε κανένα δυτικό στοιχείο. Μόνο σε κάποιες εξαιρέσεις µπορούµε να δούµε µαρµάρινες κολόνες, χαρακτηριστικό κτισµάτων και εκκλησιών της ∆ύσης. Η Τουρκική κατοχή στην Τήνο, επίσης, δεν άφησε κανένα αρχιτεκτονικό στοιχείο. Σ’ αυτό, βέβαια, συνηγορεί και η µικρή σχετικά παραµονή των κατακτητών στο νησί (1715- 1821 µε διακοπές)». 

Τα σπίτια της Βωλάξ αποτελούν χαρακτηριστικό δείγµα παραδοσιακής τέχνης. Ξεχωρίζουν για την απλότητα και τη λειτουργικότητά τους. Είναι (σχεδόν όλα) µικρά, µε λιγοστά ανοίγµατα, τα οποία σπανίζουν στη βορινή όψη και ακολουθούν τα κύρια χαρακτηριστικά της µεσογειακής αρχιτεκτονικής. Στα παλαιά χρόνια, το εξωτερικό των σπιτιών έµενε άβαφο για να µη διαφέρουν από το φυσικό τοπίο. Σήµερα, βάφεται λευκό για ομορφιά, απολύµανση και αντανάκλαση ηλιακής ακτινοβολίας, ώστε να αποφεύγεται η υπερθέρµανση. Το ασβέστωµα χρησιµοποιείται για χτίσιµο, σοβάντισµα, διακόσµηση ή για την κάλυψη των ρωγµών. Το δάπεδο καλύπτεται µε σχιστόλιθους ή µε «πατηµένο» χώµα. 

Οι τοίχοι του χωριού ήταν κάποτε μόνο από εμφανή χτιστή βωλακίτικη πέτρα. Ακόμη και σήμερα, υπάρχουν τέτοια οικήματα μέσα στο χωριό, αλλά, τον τρόπο με τον οποίο έχτιζαν τις πέτρες, μπορούμε να τον παρατηρήσουμε καλύτερα, στους στάβλους που βρίσκονται γύρω από το χωριό. Από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα ξεκίνησε, σε κάποια σπίτια του χωριού, η χρήση του σοβά με ασβέστη και μαρμαροκονιάματα που είχαν σημαντική υδατοπροστασία. Πάντως τα πρώτα χρόνια τα σπίτια φτιάχτηκαν δίπλα και μέσα στα βράχια τα οποία τα έσπαγαν σιγά-σιγά για να μεγαλώσει ο χώρος.



Η συνύπαρξη με τα βράχια

Η αλήθεια είναι ότι η αναγκαία συνύπαρξη με τα βράχια, που αποτελούσαν μέρος πολλών οικημάτων, δημιουργούσε διάφορα προβλήματα τον χειμώνα. Η θερμική διαστολή των βράχων κατά τους καλοκαιρινούς μήνες (το φαινόμενο κατά το οποίο αυξάνονται οι διαστάσεις των σωμάτων καθώς αυξάνεται και η θερμοκρασία αυτών) άφηνε κενά κατά την αντίστοιχη συστολή τους τον χειμώνα. Λέγεται πως η υγρασία και το ψύχος οδηγούσαν τους κατοίκους στο βρογχικό άσμα...

Mετά τον πόλεμο άρχισαν πιο συστηματικά οι επικαλύψεις των εξωτερικών όψεων των κτιρίων με το συνδετικό υλικό της κονίας, που έδινε όμορφο αισθητικό αποτέλεσμα, την εικόνα ενός φωτεινού και καθαρού σπιτιού και ταυτόχρονα βοηθούσε στην ανθεκτικότητα απέναντι στις καιρικές επιδράσεις. Τα επιχρίσματα είναι τριφτά, ενώ το ασβέστωμα γίνεται (σχεδόν) κάθε καλοκαίρι (Στην εκκλησία του χωριού γίνεται λίγο πριν τις μεγάλες γιορτές).


Η πρώτη χρήση "σαρδέλας" στο χωριό

Kονιάματα

Γενικώς δεν χρησιμοποιούσαν ανάγλυφο υλικό (με μονωτικές ιδιότητες) όπως σε αρκετά σπίτια της Χώρας. Aπό τα μέσα της δεκαετίας του '50 δοκιμάστηκε εξωτερικά (στο σπίτι της κυρα-Σοφιάς) η λεγόμενη σαρδέλα. Η τεχνοτροπία αυτή βοηθάει στο να μην τυφλώνει τα μάτια ο κατάλευκος τοίχος το καλοκαίρι (αφού οι ανάγλυφες ραβδώσεις του δημιουργούν σκιά) και βοηθά στην ανάκλαση και την υδαταπωθητικότητα.

Oι συγκολλήσεις γινόντουσαν τα παλιά χρόνια με νερό, χώμα και άμμο από τ' Σαβαγιάν' (υπάρχουν έγγραφα από τους Κώδικες του χωριού που φανερώνουν ότι πουλούσαν την άμμο και σε άλλα χωριά) και, μετά τον πόλεμο, υπήρξε εκτεταμένη χρήση τσιμέντου αλλά και κολοφωνίου (στις ενώσεις) ώστε να σφραγίσουν τα δύσκολα σημεία και να μην εισέρχεται το νερό.

Τα δάπεδα εσωτερικά στα υπνοδωμάτια (στον επάνω όροφο) ήταν άλλοτε με «πατημένο» χώμα (σπίτι Μάρκου), άλλοτε με ξύλο (σπίτι Νταμιάνου), άλλοτε με μαλτεζόπλακες (σε συνδυασμό με μαρμάρινα υπολλείματα από προηγούμενες χρονικά κατασκευές). Επειδή το μάρμαρο κόστιζε, κάθε υπόλλειμα από το παρελθόν (υπέρθυρα μαρμαράκια, ταφικά μαρμάρινα τμήματα κ.λπ.) έβρισκαν χρήση και χώρο μέσα στο μεταγενέστερο κτίσμα.


Tο παρελθόν στηρίζει το μέλλον

Mάρμαρα

Λόγω έλλειψης χρημάτων τα σκαλοπάτια της σκάλας εισόδου στο παλιό σπίτι του Νταμιάνου ήταν όλα από πέτρα, εκτός από τα δύο πρώτα, κάτω-κάτω, που ήταν με μάρμαρο ώστε να εντυπωσιάζουν τους περαστικούς...

Για τα μάρμαρα της εκκλησίας χρησιμοποιήθηκαν φυσικά και όσα είχαν διασωθεί μετά την πτώση της παλιάς ενορίας (1910) αλλά και του παλιού νεκροταφείου του Αγ. Ιωάννη. Ακόμη και κάποια που αφαιρέθηκαν στον εξωραϊσμό της αυλής της εκκλησίας (1990) χρησιμοποιήθηκαν στο προσκυνητάρι της Παναγίας της Καλαμάν εννιά χρόνια αργότερα.

Oικήματα

Οι χώροι διημέρευσης των ισογείων είχαν πατημένο χώμα και τα τελευταία χρόνια εμφανές τσιμέντο. Σήμερα στα περισσότερα σημεία του χωριού τα εξωτερικά δάπεδα των αυλών καθώς και οι κεντρικοί του δρόμοι (φτιαγμένοι με δαπάνες του Συλλόγου) είναι με ακανόνιστες σχιστόπλακες Καρύστου. Στα δώματα παλαιών και νέων σπιτιών, λαμβάνονται ειδικά μέτρα με επίστρωση πίσσας και άλλων σύγχρονων ελαστομερών μονωτικών. 

Τα παραδοσιακά βωλακίτικα σπίτια, συνήθως αποτελούνται από ένα ευρύχωρο δωµάτιο, τη σάλα, το οποίο χρησιµοποιείται ως χώρος υποδοχής· δύο ή τρία µικρότερα δωµάτια (ανάλογα µε τον αριθµό των µελών της οικογένειας) στην πίσω πλευρά ή στα πλάγια, για τις κρεβατοκάµαρες, και µία κουζίνα µε τζάκι (το οποίο χρησιµεύει για παρασκευή του φαγητού και όχι για θέρµανση). 

Στους βοηθητικούς χώρους του σπιτιού ανήκει το κατώι (ισόγειο) με την κέλα ή γκέλα) όπου χωρίζεται σε δύο τμήματα. Το πρώτο που αντικρίζει το δρόμο (κέλα) αποτελούσε το χώρο όπου φυλάσσονταν τα ζώα. Στο σκοτεινότερο μέρος του, στο κατώι, αποθηκεύονται τα αγροτικά προϊόντα σε μεγάλα κιούπια δημιτριακά και λάδι, το κρασί και η ρακή όπως και τα ξερά σύκα. Σ' αυτό το μέρος υπάρχει ο φούρνος, αλλά και χώροι για την επεξεργασία της σοδιάς, όπως πατητήρι, ρακιζιό, αχυρώνας και άλλα. Κάποιες οικογένειες επειδή το σπίτι τους δεν ήταν μεγάλο είχαν σε διαφορετικά σημεία του χωριού το πατητήρι ή το ρακιζιό τους.

Η αυλή είναι ανοιχτή (μη στεγασµένη), βρίσκεται συνήθως στη µπροστινή όψη του κτίσµατος, στον πρώτο όροφο και σπάνια έχει βόρειο προσανατολισµό. Περιβάλλεται από κτιστούς τοίχους, τα πεζούλια, συνήθως «ντυµένα» µε πέτρινες πλάκες, όπου κάποιος µπορεί να καθίσει. Ο ρόλος της αυλής ήταν και είναι σηµαντικός, καθώς γύρω της αναπτύσσεται η ζωή και η κοινωνία της οικογένειας. Άλλωστε δεδοµένος είναι και ο «εξοπλισµός» της αυλής: πάγκοι, τραπέζι, αλτάνες για τα λουλούδια (και τενεκέδες από λάδι), σταµνοθήκες, σκάλα για τον κάτω όροφο και το δώμα. Κάποια σπίτια που δεν είχαν τα πέτρινα καθίσματα γύρω-γύρω στον πρώτο όροφο δεν έχουν καθόλου στηθαίο. Ενδιαφέρον υπάρχει και στη χρήση του κντούντου και των εξόδων διαφυγής, που αναπτύσσεται στο άρθρο της ρυμοτομίας.

Ο πρώτος όροφος επικοινωνεί µε το ισόγειο και το δρόµο, συνήθως µε µια εξωτερική σκάλα από βωλακίτικη πέτρα. Η κύρια είσοδος, που στα περισσότερα σπίτια βρίσκεται στη µέση της πρόσοψης του σπιτιού ανάµεσα στα παράθυρα, είναι διακοσµηµένη µε υπέρθυρα. Στην οροφή του σπιτιού, στο δώμα, υπάρχουν λιτές καµινάδες. Σε πολλά σπίτια, στο ψηλότερο σηµείο της καµινάδας τοποθετείται ένα πήλινο πιθάρι, γνωστό ως κάπασος.

Εσωτερικά, τα σπίτια έχουν πολύ λιτές γραµµές, µε µοναδικά διακοσµητικά στοιχεία το εντυπωσιακό ηµικυκλικό τόξο, το βόλτο, στο µέσον της σάλας. Το βόλτο, χαρακτηριστικό γνώρισµα νησιώτικων σπιτιών, βοηθά στην υποβάσταξη του βάρους του άνω δώµατος. Στους γύρω εσωτερικούς τοίχους βρίσκουμε κτιστές εσοχές, τις θυρίδες. Εσωτερικά τα σπίτια είναι επιπλωµένα µε τα αναγκαία παραδοσιακά έπιπλα (µπουφές, κοµό, ντιβάνι, µπαούλο ή ντουλάπα), τα οποία καλύπτονται με λευκά χειροποίητα κεντήµατα, ενώ στα παράθυρα κρέµονται κουρτίνες µε νησιώτικες δαντέλες, που συνήθως δεν φτάνουν μέχρι κάτω.


 

Πηγή πληροφοριών υπήρξαν: tinos360.gr,
Μαρία Βιδάλη, Γη και Χωριό - Τα Εξωκκλήσια της Τήνου, Futura

Για την μεταφορά: mix_06.2015

Μοιραστείτε το