Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Ένα ταλαιπωρημένο από τον χρόνο βιβλίο (βλ. φωτό), διαστάσεων 9 x 18.5cm, αποκαλύπτει τους θανάτους που έγιναν στο χωριό μας από τις πρώτες μέρες του 1900 μέχρι και τον Οκτώβριο του 1972. Tα στοιχεία ήρθαν στα χέρια μας το Καλοκαίρι του 2009 και χρειάστηκε ενάμισης χρόνος για να τα επεξεργαστούμε/τεκμηριώσουμε.

Τα πρώτα χρόνια οι καταγραφές γίνονται με αναλυτικό τρόπο αφού καταχωρίζεται μέχρι και το κοιμητήριο στο οποίο έγινε η ταφή, ενώ έχουμε ελέγχους σωστής τήρησης από την Επισκοπία (12.09.1907, 18.08.1911 κ.λπ.). Παραλείπεται μόνον η ακριβής ημέρα θανάτου σε όσους πέθαναν εκτός Τήνου (Mικρά Aσία) ώστε να μην υπάρξει κανένα λάθος. Συχνά αναφέρονται συμπληρωματικά στοιχεία σε μερικούς κατοίκους. Για παράδειγμα, στην Σοφία Φυρίγου πού πέθανε το 1905 και ήταν μεγαλύτερη των 80 ετών, ο εφημέριος σημειώνει "80 ultra" για να γίνει ακριβής.

Aπό τις καταγραφές, τουλάχιστον από τις αρχές του 1900 (ο πρώτος θάνατος της νέας χιλιετίας συνέβει το 1901) μέχρι και το 1909, βλέπουμε πως το κοιμητήριο του χωριού αποτελούσε η εκκλησία του Αγ. Ιωάννη του Βαπτιστή (S.I. Baptistae). H πρώτη κηδεία που γίνεται στον μικρό Άγιο Μάρκο (όχι τον σημερινό) είναι αυτή του Γεωργίου Aπέργη (Aperio), στις 8.12.1911.

Tα πρώτα χρόνια έχουμε αρκετούς θανάτους (6 γυναίκες - 1 άντρας) στην απέναντι όχθη του Aιγαίου (Κωνσταντινούπολη και Κubia) που φανερώνει –για άλλη μια φορά– τους «δεσμούς» του οικισμού με τη Mέση Aνατολή. Πολλές γυναίκες της Bωλάξ πήγαιναν εκεί, για να δουλέψουν ως παραμάνες σε πλούσια σπίτια και να φτιάξουν την προίκα τους. Aπό την παρουσία τους σε αυτές τις οικογένειες «με το πιάνο και τα γαλλικά», τους έμειναν τα γαλλικά ονόματα: Μαρί αντί Μαρία, Ανζέλ αντί Αγγελική κ.λπ. Από τους άντρες, οι περισσότεροι «Τήνιοι δυτικοί (καθολικού δόγματος) μετέβαινον μάλλον προθύμως ή οι ημέτεροι εις τα Πανεπιστήμια προς σπουδήν της ιατρικής –του βιοποριστικωτέρου τότε εν Τουρκία επαγγέλματος– τινες μάλιστα εξ αυτών προ της επαναστάσεώς μας διέπρεψαν εν τω επαγγέλματι τούτω εις Κωνσταντινούπολιν και ταις δύο Ηγαιμονίαις...» [Επ. Γεωργαντόπουλος, Τηνιακά, 1889, σ.127]

Στο χωριό υπήρχε η προσδοκία ότι οι αποδημούντες θα έμεναν για λίγο στην αλλοδαπή και θα επέστρεφαν πίσω για να κάνουν οικογένεια. Γι αυτό και οι θάνατοι από αυτούς που έζησαν στην καθ' ημάς Ανατολή, καταγράφονται στον Eνοριακό Κώδικα.

Σε αντίθεση με όλη αυτή την τάξη, ο εφημέριος της δεκαετίας του '60 καταχωρίζει τους θανόντες με πρόχειρες εγγραφές, που δεν έχουν σωστή αρίθμηση και στις οποίες λείπουν βασικά και πρόσθετα βοηθητικά στοιχεία. Tην ίδια εποχή πολλά έγγραφα καταστρέφονται, πετιούνται παλιά και χαλασμένα εκκλησιαστικά σκεύη, αποκαθηλώνεται το ξύλινο σκαλιστό τέμπλο της ενορίας και πουλιούνται διάφορες εικόνες, όπως αυτή από το ξωκλήσι της Άγιας Βενεράντας... Eυτυχώς κάποια στιγμή έρχεται ο νέος εφημέριος, π. Γεώργιος Ανδριώτης, (δεν έχει αναλάβει καθήκοντα στο χρονικό διάστημα που εξετάζουμε) και βάζει τάξη στο γραμματειακό χάος, και όχι μόνο.

Tα στοιχεία του βιβλίου

Στο Liber Defunctorum λείπουν αρκετές σελίδες, εύρους 22 ετών, με αποτέλεσμα οι εγγραφές #34-69 (05.1915-06.1937) να μην υπάρχουν. Δηλαδή από τις 104, συνολικά, εγγραφές να γνωρίζουμε μόνο τις 68 (65.3%) και να μας λείπουν οι 36 (34.7%). Μέσα σ' αυτή την χρονική περίοδο υπάρχει μόνο μία αναφορά (1928) με αριθμό εγγραφής #101. Δηλαδή βρέθηκε σε κάποιο έγγραφο από τον π. Ανδριώτη, ο οποίος το προσέθεσε αργότερα χωρίς να θέλει να διαταράξει την παλιά αρίθμηση. Tα στοιχεία αυτά χάθηκαν στην καταστρεπτική (από πλευράς στοιχείων) επταετία, 1965-1972.

Η μικρότερη ηλικία θανάτου είναι τα 7 χρόνια και η μεγαλύτερη τα 95. Μέσα σε εννέα μήνες (1914-1915) έχουμε τον χαμό δύο νέων (25 και 28 χρονών αντίστοιχα). Αναρωτιόμαστε αν ήταν θύματα των Τουρκικών διώξεων που ξεκίνησαν το 1914 και κορυφώθηκαν τον Mάρτιο του 1915 με συλλήψεις και απελάσεις στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας, εποχή όπου πολλοί Έλληνες δολοφονήθηκαν... Ήταν άραγε θύματα της συστηματικής εκμηδένισης από τους Τούρκους ή όλα είναι μια τραγική σύμπτωση; Δύο βδομάδες πριν τον θάνατο του δευτέρου, διαβάζουμε σε αμερικανική εφημερίδα: «Χριστιανοί σε μεγάλο κίνδυνο [...] Είναι προφανές ότι η κατάσταση για τους Χριστιανούς είναι εξαιρετικά εύθραυστη, ακόμη και στις μεγάλες πόλεις, και ο Υπουργός των Εσωτερικών κ. Ταλάατ Μπέη, δήλωσε στον Σύμβουλο του Ελληνικού Πατριαρχείου στην Τουρκία ότι πλέον θα υπάρχει χώρος μόνο για τους Τούρκους!» [New York Times, 13.01.1915, σ.3]

Το 1949 έχουμε τον θάνατο ενός παλικαριού 23 ετών. Mετά από τεσσερισήμισι μήνες ο πατέρας του δεν αντέχει και σβήνει και αυτός, μόλις στα 55 του χρόνια. Το ίδιο συνέβει το 1908: πεθαίνει ο άνδρας της οικογένειας και ελάχιστους μήνες μετά πεθαίνει και η απαρηγόρητη σύζυγος, στα 66 της χρόνια...

Μέσα στο βιβλίο αυτό βρίσκουμε τον θάνατο δύο Ουρσουλίνων καλογραιών –της Eιρήνη Φυρίγου του Νικόλαου (1912) και της Ελένης Φοσκαρίνη του Ιακώβου (1913), που ετάφη στον χώρο των Ουρσουλινών στην Νάξο– καθώς και του γνωστού ιερέα Ντον Γιώργη Φυρίγου του Ιωάννη (1940).

Τον Ιούνιο και Δεκέμβριο έχουμε τους λιγότερους θανάτους (2), ενώ έχουμε 12 τον Μάρτιο, 9 τον Ιανουάριο και 8 τον Ιούλιο, που είναι οι τρεις μήνες με τους περισσότερους θανάτους. Στις καταγραφές αυτές εμφανίζονται 12 οικογένεις: 30 με επώνυμο Φυρίγος, 13 Βίδος, 6 Ξενόπουλος, 5 Σιγάλας, 4 Ζαλώνης, 3 Πιπέρης, 1 Νταβερώνης, 1 Aπέργης (Aperio), 1 Φοσκαρίνης, 1 Καπετάνιος, 1 Χαρικιόπουλος, 1 Κολάρος.

Άλλα χωριά της Τήνου που εμφανίζονται ως τόποι γεννήσεως κάποιων κατοίκων είναι: Λουτρά, Αγάπη, Σμαρδάκιτο, Περάστρα, Μουσουλού (Μυρσίνη) και Ξυνάρα.

Aσθένειες

Στις καταγραφές αναφέρονται μετά από καιρό (παλαιότερα στα 1860-'70) α αίτια θανάτου. Όχι πάντα. Για τα χρόνια μετά την Ελληνική Επανάσταση διαβάζουμε για την «εν πνευμονίας» προδιάθεση. O Κορονέλλης «συγγραφεύς της 16ης εκατονταετηρίδος, προσθέτει δε ότι οι Τήνιοι σπανίως φθάνουσιν εις το 70 έτος της ηλικίας των και τούτο ένεκεν της κοπιώδους αναπνοής των πνευμόνων των ως εκ της σφοδρότητος και λεπτότητος του επικρατούντος εν τη νήσω των βορρέως». Αυτό είναι μια υπερβολή. Ο Γεωργαντόπουλος γράφει, μόλις δέκα χρόνια πριν: «αλλά σήμερον υπάρχουσιν εν Τήνω ουκ ολίγοι εννενηκοντούτεις και επέκεινα...» (1899).

Άτομα μέσα από τον Σύλλογο έψαξαν το θέμα αυτό, τη δεκαετία του '90. Eκείνη την εποχή ειπώθηκε πως ο γρανίτης (που βρίθει στην περιοχή) έχει σαν αποτέλεσμα τις υψηλές συγκεντρώσεις ραδονίου και αυτό θα μπορούσε να είναι ύποπτο για τον καρκίνο των πνευμόνων... Στην πραγματικότητα, δεν διαφοροποιήθηκαν ούτε οι λόγοι  ούτε μέση ηλικία θανάτου σε σχέση με τα υπόλοιπα χωριά της Τήνου.

Aναλυτικά η καταγραφή:

 

1 1901 12.04 Βαρβάρα Ξενοπούλου 80 (κοιμητ. Περάστρας)
2 1902 14.05 Ιάκωβος Ζαλώνης 42? (κοιμητ. S.I. Baptistae)
3 1902 9.08 Ειρήνη Φυρίγου συζ. Mατθαίου 70 (κοιμητ. S.I. Baptistae)
4 1902 12.10 Ιωάννης Βίδος του Γεωργίου    
5 1903 13.01 Ιωσήφ Ξενόπουλος του Πέτρου και της Ελένης    
6 1903 28.01 Μαργαρίτα Φυρίγου του Ανδρέα   (Κωνσταντινούπολη)
7 1903 ?.05 Μαριέττα Γ. Φυρίγου   (Κωνσταντινούπολη)
8 1904 12.05 Λουκία-Ειρήνη Βίδου του Ιακώβου και της Σοφίας   (κοιμητ. S.I. Baptistae)
9 1905 3.02 Σοφία Φυρίγου 80+ (Κωνσταντινούπολη)
10 1906 16.03 Αντωνία Νταβερώνη 79 (κοιμητ. S.I. Baptistae)
11 1906 2.04 Ειρήνη Φυρίγου του Αντώνη 81 (κοιμητ. S.I. Baptistae)
12 1907 8.08 Ανδρέας Φυρίγος του Γεωργίου 19? (κοιμητ. S.I. Baptistae)
13 1907 25.08 Ιωάννης Φυρίγος ή Κουτσός 80 (κοιμητ. S.I. Baptistae)
14 1907 2.09 Μιχάλης Βίδος 81 (κοιμητ. S.I. Baptistae)
15 1908 28.06 Ιγνάτιος Φυρίγος 76 (κοιμητ. S.I. Baptistae)
16 1908 11.08 Αντώνιος Ξενόπουλος 79 (κοιμητ. S.I. Baptistae)
17 1909 17.02 Ανέττα Βίδου συζ. Ιγνατίου Φυρίγου 66 (κοιμητ. S.I. Baptistae)
18 1909 20.02 Μαρία Φυρίγου του Ιγνατίου   (Kubiá, Τουρκία)
19 1909 ?.10 Μαριάννα Φυρίγου του Ιγνατίου   (Κωνσταντινούπολη) [...]
20 1911 8.12 Γεώργιος Aπέργης (Aperio) του Στέφανου (από Λουτρά) 90  
21 1912 23.01 Eιρήνη Φυρίγου του Νικόλαου 81  
22 1912 10.03 Ανδρέας Φυρίγου του Γεώργιου 85 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
23 1913 3.09 Γεώργιος Βίδος του Ιωάννη 70 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
24 1913 2.11 Ιωάννης Φυρίγος ή Τζόννες 21  
25 1913 29.11 Ελένη Φοσκαρίνη του Ιακώβου 59 (Νάξος)
26 1914 10.01 Ειρήνη Βίδου του Ιακώβου και της Σοφίας 7  
27 1914 24.07 Μαρία Φυρίγου συζ. Iακώβου (από Αγάπη) 95 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
28 1914 25.07 Αντώνης Πιπέρης του Γεωργίου (από Σμαρδάκιτο) 60 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
29 1914 9.08 Πέτρος Ζαλώνης του Φραγκίσκου 60 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
30 1914 8.09 Ανδρέας Βίδος του Γεωργίου 25 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
31 1914 18.09 Αντώνης Φυρίγος του Νικόλαου 87 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
32 1915 5.02 Γεώργιος Πιπέρης του Αντώνη 28 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
33 1915 ?.04 Μαρία Α. Φυρίγου   (από Κωνσταντινούπολη)
101 1928 8.03 Ιάκωβος Βίδος του Γεωργίου και της Λουκίας 55  
70 1937 16.07 Αλεξάνδρα Φυρίγου του Ιωάννη ή Μάγερα 90  
71 1937 15.12 Άννα Βίδου του Γεωργίου ή Μάγγου, συζ. Πέτρου Κολάρου 61 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
72 1938 7.03 Μάρκος Σιγάλας του Ιακώβου και της Λουκίας 74 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
73 1940 17.02 Αντώνης Σιγάλας του Ιωάννη και της Λουκίας Φυρίγου 71 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
74 1940 18.04 Βαρθολομαίος Φυρίγος ή Μπόρτολος του Ματθαίου και της Ειρήνης 78 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
75 1940 28.09 Γεώργιος Φυρίγος του Ιωάννη και της Αλεξάνδρας 63 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
76 1941 15.01 Μαριάννα Φυρίγου του Ιγνάτιου και της Αγνής 69 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
77 1941 15.06 Ελισσάβετ Φυρίγου του Ανδρέα και της Λουκίας 72 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
78 1941 31.07 Ιωάννης Φυρίγος του Ματθαίου και της Ειρήνης 80 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
79 1942 19.01 Ιωάννης Φυρίγος του Ιωσήφ 70 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
80 1942 21.01 Γεώργιος Ζαλώνης του Φραγκίσκου και της Λουκίας Βίδου 22  
81 1943 10.03 Μαρία Βίδου του Γεωργίου και της Ειρήνης Καλούμενου 69 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
82 1945 22.02 Ελένη Φυρίγου του Αντώνη συζ. Πέτρου Ξενόπουλου 88 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
83 1946 20.07 Ανδρέας Φυρίγος του Ιωάννη 62 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
84 1947 30.03 Ματθαίος Καπετάνιος (από Περάστρα) 72 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
85 1948 15.03 Σοφία Ξενόπουλου του Αντώνη συζ. Ιωάννη Φυρίγου 84 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
86 1949 23.10 Ιωάννης Βίδος του Νικολάου 23 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
87 1950 12.03 Νικόλαος Βίδος του Γεώργιου 55 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
88 1951 4.04 Ιωάννης Φυρίγος του Αντώνιου   (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
89 1952 12.03 Ιωσήφ Ξενόπουλος του Αντώνιου 80 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
90 1953 28.01 Σοφία Φυρίγου του Ιωάννη συζ. Ματθαίου Καπετάνιου 78 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
91 1954 2.07 Αλεξάνδρα Σιγάλα του Ιακώβου και της Γεωργία   (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
92 1958 9.11 Ματθαίος Φυρίγος του Ιωάννη 68 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
93 1959 16.03 Φραγκίσκος Ζαλώνης του Πέτρου 73 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
94 1959 8.04 Ιωάννης Χαρικιόπουλος (από Μουσουλού) 82 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
95 1963 15.02 Σοφία Βίδου του Ιακώβου 86 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
96 1963 13.07 Πέτρος Κολλάρος (από Ξυνάρα) 93 (κοιμητ. Αγ. Μάρκου)
97 1966 ?.01 Αντώνιος Ξενόπουλος του Ιωσήφ και της Αλεξάνδρας 58  
97b 1967 29.09 Ιωάννης Φυρίγος 79  
98 1969 31.08 Λουκία Φυρίγου συζ. Ματθαίου 68  
98b 1971 5.03 Ιάκωβος Σιγάλας 76  
99 1972 ?.07 Iωάννης Πιπέρης 83  
99b 1971 ?.? Ματθαίος Φυρίγος 82  
100 1972 ?.10 Mαρία Σιγάλα συζ. Ιακώβου 76  

 

Για τη μεταφορά: dvidos, 7_2015

Μοιραστείτε το