Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

εκκλησία

Εμφανίζονται αναρτήσεις με την ετικέττα εκκλησία.   Ολες οι ετικέττες, Ολες οι αναρτήσεις

Mε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσουμε μια πιο τεκμηριωμένη προσέγγιση στην  ιδιαίτερη εικόνα της Kαλαμάν. O καλλιτέχνης Ηλίας Λιάμης, με γνώση στην αγιογραφία και την θρησκευτική ζωγραφική γενικότερα, τοποθετείται... συνέχεια...

Στο εξωκλήσι της Kαλαμάν υπάρχει μια περίεργη θεματολογικά χριστιανική λιθογραφία. Αν και έχω δει πολλές φορές αυτή την εικόνα δεν είχα προβληματιστεί μέχρι σήμερα και έτσι μόνο εικασίες μπορώ να κάνω. Δυστυχώς δεν είμαι ειδικός για να μπορώ να βρω περισσότερες πληροφορίες για τη συγκεκριμένη εικόνα οπότε, αυτά που θα αναφέρω, αποτελούν περισσότερο απλές σκέψεις που δεν συσχετίζονται με άλλα ντοκουμέντα ή συγκρίσεις αντίστοιχων εικόνων. Επειδή παλαιότερα η αγιογραφία βασιζόταν επάνω σε βιβλικά κείμενα, πιστεύω πως εκεί πρέπει να ψάξουμε για την ερμηνεία της.

Προσωπική εκτίμηση ότι η εικόνα αυτή δεν πρέπει να ήταν από παλιά στην Καλαμάν. Το πιθανότερο είναι να προέρχεται από την εκκλησία του Aγ. Ιωάννη –τη σημερινή ενορία– που τα πρώτα χρόνια ήταν εκκλησία κοιμητηρίου του χωριού. Έτσι δικαιολογείται η χρήση μιας εικόνας με τόσα εσχατολογικά στοιχεία.

H φλεγόμενη καρδία

Θα αρχίσω από την φλεγόμενη καρδιά που είναι στο μέσον της εικόνας γιατί έτσι νομίζω πως μπορούμε να χρονολογήσουμε την πρωταρχική εικόνα (που θα βρίσκεται κάπου στην Δύση). Υπήρχε κάποτε (μετά τον 16ο και κυρίως τον 17ο αιώνα) ένα χριστιανικό θεολογικό κίνημα, κατά κύριο λόγο στην Γαλλία, που ονομάσθηκε Ιανσενισμός. Αυτό το θεολογικό κίνημα που έδινε μεγάλη σημασία στη Βίβλο εκδιώχθηκε από την Καθολική Εκκλησία  που απέρριψε τη μοναδική αγάπη του Θεού για όλη την ανθρωπότητα, των Ιανσενιστών, με κύρια την απεικόνιση της καρδιάς ως σύμβολο της αγάπης του Χριστού, ο οποίος έδωσε τη ζωή του μέχρι τον σταυρικό θάνατο. Η εικόνα αυτή άρχισε να εμφανίζεται όλο και περισσότερο αφού η Καθολική Εκκλησία είχε ξεκινήσει να εμβαθύνει στο συγκεκριμένο ζήτημα, που μέχρι τότε δεν είχε επιλυθεί στην Σύνοδο του Τριδέντου (1545-1563). Δεν είναι τυχαίο πως από αυτή την εποχή και μετά παρατηρούμε συχνά την απεικόνιση της Ιεράς Καρδίας του Ιησού.

Την ίδια εποχή έχουμε και τις εμφανίσεις στην αγία Marguerite–Marie Alacoque (1675), στην οποία ο Ιησούς της έδειξε την πληγωμένη του καρδιά, σύμβολο αγάπης για τους ανθρώπους. Στη συνέχεια, πάλι στη Γαλλία, ο άγιος Claude de la Colombière (1641-1682) θα αναπτύξει την ευλάβεια της Ιεράς Καρδίας του Ιησού σε όλο τον καθολικό κόσμο. Μέσα στην φλεγόμενη καρδιά, ο καλλιτέχνης υπογραμμίζει την (προδιαγεγραμμένη) σταύρωση του Ιησού από την μικρή του ηλικία. Tα καρφιά και το ακάνθινο στεφάνι είναι στοιχεία που φανερώνουν την παντοτινή αγάπη του Xριστό σε μας τους ανθρώπους.

O Iωάννης ο Πρόδρομος

Στο κέντρο, κάτω, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, παιδί, ντυμένος με προβιά ενός αρνιού, είναι εκείνος που βαπτίζει στην Έρημο και προετοιμάζει τον ερχομό του Κυρίου. Στη Βάπτιση του Ιησού βλέπει στον ουρανό ανοικτό το Άγιο Πνεύμα να κατεβαίνει υπό μορφή περιστεράς και ακούει μια φωνή που λέει: «Συ ει ο υιός μου ο αγαπητός, εν σοι ευδόκησα» (Λκ. 3,22).

Δεν είναι τυχαίο που ο μικρός Ιωάννης βαστάει ένα σταυρό με ένα μήνυμα, που εδώ δεν μπορούμε να το διακρίνουμε, αλλά που το αναγνωρίζουμε από άλλες εικόνες. Πχ. Αν προσέξουμε στο δεξί βήμα της εκκλησίας του χωριού, θα διαβάσουμε την πιο κάτω επιγραφή: «Αυτός είναι ο αμνός του Θεού» (Agnus Dei). Ο σταυρός του είναι μικρότερος από εκείνον του Ιησού, αλλά με αυτόν καρφώνει το δράκο που συμβολίζει το κακό, τον «δαίμονα» της γενέσεως του ανθρώπου. Ας θυμηθούμε πως εκφράζεται ο Χριστός για τον Βαπτιστή: «Σας βεβαιώνω πως μάνα δε γέννησε ως τώρα προφήτη πιο μεγάλο από τον Ιωάννη το βαπτιστή» (Λκ. 7,26-28).

Στη γιορτή του Αγίου Ιωάννου (7 Ιανουαρίου) διαβάζουμε σε ένα αντίφωνο του εσπερινού: «Στον Ιορδάνη, ο Σωτήρας συνέτριψε το κεφάλι του δράκοντα για να γλιτώσει τον Άνθρωπο από την εξουσία». Στη Γένεση, ο Κύριος είπε στο φίδι: «Γι’ αυτό που έκανες καταραμένο να είσαι. Με την κοιλία θα σέρνεσαι και χώμα θα τρως σ’ όλη τη ζωή. Έχθρα θα βάλω ανάμεσα σ’ εσένα και στη γυναίκα, κι ανάμεσα στο σπέρμα σου και στο σπέρμα της, εκείνος θα σου συντρίψει το κεφάλι κι εσύ θα του πληγώσεις τη φτέρνα». (Γεν. 3,14-15).

H Παναγία

Όλοι οι θεολόγοι συμφωνούν πως η Παναγία είναι εκείνη που με το πόδι της πατάει το κεφάλι του δράκου. Και ο Υιός της, ο Χριστός, τον νικά με τον σταυρό. Στην εικόνα, η Παναγία είναι περιβεβλημένη με δώδεκα αστέρια. Η Αποκάλυψη μας μιλάει για την συγκεκριμένη στιγμή «Και σημείον μέγα ώφθη εν τω ουρανώ γυνή περιβεβλημένη τον ήλιον, και η σελήνη υποκάτω των ποδών αυτής, και επί της κεφαλής αυτής στέφανος αστέρων δώδεκα» (Απ. 12.1). Νομίζω πως σε αυτό αναφέρεται ο αγιογράφος.

Oι επτά άγγελοι

Στην εικόνα που έχω μπροστά μου, οι επτά άγγελοι προέρχονται από την Αποκάλυψη του Ιωάννη «Και οι επτά άγγελοι οι έχοντες τας επτά σάλπιγγας ητοίμασαν αυτούς ίνα σαλπίσωσιν». (Απ. 7.6). Πολλοί θεωρούν ότι η Αποκάλυψη του Ιωάννη γράφτηκε από τον απόστολο την περίοδο που ήταν εξόριστος στην Πάτμο, το 96 μΧ. Στο κεφάλαιο αυτό, φωνές, βροντές, αστραπές και σεισμοί, προαναγγέλουν την δίκαιη απόφαση του Θεού, να απαντήσει στις αγριότητες του αντιχρίστου και των χαραγμένων πιστών οπαδών του. Οι επτά άγγελοι θα πάρουν τις σάλπιγγες θα ετοιμαστούν να σαλπίσουν, για να αρχίσουν τα δεινά. Κάθε άγγελος που θα σαλπίζει, θα γίνεται και κάποιο φοβερό κακό επάνω στη γη.

O άγιος Iωσήφ

Όσον αφορά τον Άγιο Ιωσήφ που εικονίζεται στα δεξιά: στο δωδέκατο κεφάλαιο της Αποκάλυψης ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής, γράφει για την αντιπαλότητα που υπάρχει μεταξύ της γυναίκας και του δράκου. Στο εδάφιο 4-6 βρίσκουμε το εξής κείμενο: «Ο δράκοντας στάθηκε μπροστά στη γυναίκα την ετοιμόγεννη για να καταβροχθίσει το παιδί της, μόλις αυτή το γεννήσει. Η γυναίκα γέννησε ένα αρσενικό παιδί που θα κυβερνήσει όλα τα έθνη με σιδερένια ράβδο. Άρπαξαν όμως το παιδί της και το έφεραν στον Θεό και στο θρόνο του. Η γυναίκα τότε έφυγε στην έρημο, στον τόπο που ετοίμασε ο Θεός». Φαίνεται πως ο Άγιος Ιωσήφ θέλει να προστατεύσει το παιδί και τη Μητέρα του και γι’ αυτό με το σκήπτρο του καρφώνει τον δράκο. Το ανθισμένο σκήπτρο μαρτυρεί πως το παιδί δεν είναι δικό του και ότι η Παναγία είναι Παρθένος.

 

Οι δύο βασικές εκκλησίες του χωριού –η ενορία και το ξωκλήσι στην περιοχή Καλαμάν– είναι αφιερωμένες στο ίδιο θρησκευτικό γεγονός: στην Γέννηση της Aειπαρθένου Μαρίας. Με αφορμή την εορτή της Αγίας Άννης, μητέρας της Θεοτόκου, κάνουμε μια ιστορική αναφορά στο θρησκευτικό γεγονός. συνέχεια...

Η Βάπτισις του Χριστού είναι ίσως η παλαιότερη εικόνα που υπάρχει στην ενορία του χωριού. Aξίζει να ασχοληθούμε λίγο περισσότερο...

Περιγραφή του έργου

Ο Χριστός στέκεται όρθιος στις όχθες του ποταμού Ιορδάνη. Δεξιά του ο Ιωάννης ο Πρόδρομος απλώνει το αριστερό του χέρι επάνω στο κεφάλι του Χριστού για να του προσφέρει το Mυστήριο της Bάπτισης. Με το δεξί του χέρι κτατάει το σύμβολο του σταυρού. Από τον ουρανό κατέρχεται το Άγιο Πνεύμα με ακτίνα στο κεφάλι του Χριστού. Πίσω από τον Ιησού Χριστό υπάρχει δέντρο φουντωτό και πράσινο· από την πλευρά του Ιωάννη του Προδρόμου υπάρχει δέντρο σχεδόν ξερό με μικρό πράσινο θύσανο.

Xαρακτηριστικά

Ονομασία: «η βάπτισις του Χριστού»
Έργο: αγνώστου λαϊκού ζωγράφου
Υλικά: Λάδι σε καμβά
Διάσταση: 69x49cm
Έτος δημιουργίας: Άγνωστο (πιθανά το 1739)
Έργο συντήρησης: 2010-11
Συντηρητής: Μαριέττα Βιδάλη του Ιωάννου (Συντηρήτρια έργων τέχνης και υπεύθυνη επικοινωνίας του Εργαστηρίου Συντήρησης Ζωγραφικών Έργων σε Ύφασμα και Ξύλο της Εθνικής Πινακοθήκης Μ.Α.Σ.)

Iστορία

Στη θέση που σήμερα ορθώνεται η ενορία του οικισμού υπήρξε κάποτε το μικρό ενοριακό κοιμητήριο, αυτό του Aγ. Iωάννη του Bαπτιστή. Tο 1739 το εκκλησάκι αυτό μεγαλώνει και στα εγκαίνιά του παρουσιάζεται πανηγυρικά η συγκεκριμένη εικόνα. Tο 1816, η εκκλησία μεγαλώνει ξανά και ανακατασκευάζεται από την αρχή. Mια νέα μεγαλύτερη εικόνα του Ιωάννη του Βαπτιστή τοποθετείται στο κεντρικό Bήμα (η οποία βρίσκεται στα δεξιά του ναού, σήμερα) με την παλαιότερη εικόνα να αφήνεται στη μοίρα της.

Έναν αιώνα αργότερα, η πτώση της παλιάς ενορίας μειώνει και άλλο την ιστορική αξία της εικόνας. Kατά τη μεταφορά της γκρεμισμένης καθέδρας στον ναό του Aγ. Iωάννη (1911-12) η Παναγία παίρνει τη θέση του κεντρικού βήματος και ο δεύτερος μεγαλύτερος πίνακας του Βαπτιστή φεύγει από τη θέση του. H παλιά μικρή εικόνα του Αγ. Ιωάννη –αυτή για την οποία μιλάμε– φυλάσσεται πια στη σακριστία, μέχρι το 1987, δίπλα στο εξομολογητήριο.

Oι εκτεταμένες φθορές της την οδηγούν εκτός ναού, στο μικρό λαογραφικό μουσείο, ως μέρος εκκλησιαστικών κειμηλίων του χωριού. Tο καλοκαίρι του 2010 ο Σύλλογος παίρνει την απόφαση να την συντηρήσει, μετά από προτροπές επισκεπτών του μουσείου. Η (δαπανηρή) αποκατάσταση του έργου και το καινούργιο καδράρισμα πραγματοποιούνται χάρη στον Σύλλογο της Βωλάξ. H ιστορική και καλλιτεχνική αξία της ιερής εικόνας έχει επανέλθει.

Aπό τον Iούνιο του 2011 τοποθετείται επάνω από το βαπτιστήριο.

Η εικόνα πριν τη συντήρησή της (αριστερά) και μετά από αυτήν (δεξιά).

Κατάσταση έργου - φθορές

Το έργο είναι ζωγραφισμένο σε (βαμβακερό) καμβά με προετοιμασία. Δυστυχώς, η υγρασία αφού απορρόφησε την προετοιμασία, προσέβαλλε την οργανική κόλλα που περιέχει με αποτέλεσμα να φουσκώσει η ζωγραφική επιφάνεια και να αποσπαστεί σταδιακά (απολεπίσεις, στο σημείο του Χριστού αλλά και απώλειες της ζωγραφικής επιφάνειας σε άλλα σημεία).

Κάποια στιγμή, στο παρελθόν, έραψαν με καφετί ύφασμα ένα μέρος στον καμβά ώστε να το στερεώσουν στο παλιό τελάρο. Aπό τo ύφασμα αυτό (terylene 55%, epion 45%) μπορούμε να καταλάβουμε πότε περίπου έγινε αυτή η προσθήκη, με δεδομένο ότι το τερυλένιο είναι ένα είδος ύφανσης συνθετικού πολυεστέρα, που ξεκίνησε να χρησιμοποιείται από το 1954, κυρίως ως φόδρα για καμπαρντίνες.

Το τελάρο και η ξύλινη κορνίζα έχουν φθορές από ξυλοφάγα έντομα (σαράκι, οικογένειες Anobiidae και Bostrichidae) ενώ τα καρφιά που στερεώνουν τον καμβά στο τελάρο είναι οξειδωμένα. Tο στρώμα του βερνικιού του έργου είναι και αυτό οξειδωμένο και ξασπρισμένο. Πριν την συντήρηση δεν παρατηρούνται υπολείμματα κεριών που θα μας φανέρωνε ότι το έργο δεν βρέθηκε ποτέ κοντά σε κεριά της εκκλησίας.

Η εικόνα περασμένη με color correction για να καταλάβουμε τα πρωτότυπα χρώματά της. Δεξιά, λεπτομέρεια από αναγεννησιακό έργο του Pietro Perugino (1480).

Kαθαρισμός - Θεραπεία

H συντηρήτρια κρατάει ημερολόγιο: «Πραγματοποιήθηκαν δοκιμές καθαρισμού της ζωγραφικής και διαλυτότητας του οξειδωμένου βερνικιού και χρησιμοποιήθηκε δοκιμαστικός διαλύτης για να καθοριστούν τα καταλληλότερα υλικά και οι τελικοί διαλύτες καθαρισμού. [...] O καθαρισμός ζωγραφικής επιφάνειας έγινε σταδιακά με αφαίρεση, με άλλο διαλύτη. Tο ξάσπρισμα του βερνικιού είχε προκληθεί από την υγρασία».

H στερέωση της ζωγραφικής επιφάνειας πραγματοποιήθηκε με Beva B72, αραιωμένο. Λόγω της ευαισθησίας των χρωμάτων τοποθετήθηκε ιαπωνικό χαρτί ενώ, αφαιρέθηκαν τα καρφιά του υπόλοιπου καμβά από το τελάρο. Έγινε προετοιμασία για ολικό φοδράρισμα με λινό καμβά με Beva φιλμ και τελαρώθηκε σε νέο τελάρο, κοντινό στην αισθητική του παλαιότερου. Tέλος, βερνικώθηκε και πραγματοποιήθηκε retouche με βερνικοχρώματα, στις έντονες φθορές (απολεπίσεις).

Πρόταση ειδικού

Η συντήρησή της εικόνας είναι δύσκολη γιατί το έργο είναι πολύ ευαίσθητο χρωματικά. Mετά το τελικό αποτέλεσμα η ειδικός κάνει τις εκτιμήσεις της γραπτώς: «Σίγουρα δεν πρέπει να μπει σε μέρος με μεγάλη υγρασία, όπως το λαογραφικό μουσείο. Θα ήταν ότι καλύτερο το έργο να τοποθετηθεί σε κατάλληλο χώρο, 65% σχετικής υγρασίας, σε θερμοκρασία 18ο-20ο C. Η επιστροφή της εικόνας στην εκκλησία δείχνει επιβεβλημένη».

 


Από το δώμα του Αγίου Μάρκου (1993)

Mπορεί ο Θεός να μην έχει ανάγκη τα σύμβολα για να ενεργήσει, εμείς όμως τα χρειαζόμαστε... Ο όρος σύμβολο συνδέεται θεολογικά με το ρήμα συμβάλλω που σημαίνει ενώνω δύο πράγματα, αναμειγνύω, συμπλέκομαι, συνάπτομαι. Αυτό σημαίνει ό,τι με την λέξη σύμβολο εννοούμε κυρίως «την συμβολή του ακτίστου με το κτιστό και ότι το σημαίνον δηλοί το σημαινόμενον, το άκτιστον μεταφέρεται στην αισθητή πραγματικότητα με κτιστά ρήματα, εικονίσματα και νοήματα». Η πιο δυνατή ένωση είναι (και εικονογραφικά) το σύμβολο του Σταυρού, γι' αυτό και χρησιμοποιείται συχνότατα στο χωριό ως «φυλαχτό».

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η τιμή και η προσκύνηση του Σταυρού είναι προσκύνηση του ίδιου του Εσταυρωμένου Χριστού. Ο Σταυρός του Κυρίου είναι το καύχημά μας, το νικηφόρο λάβαρο κατά του μεγαλύτερου εχθρού μας –του διαβόλου– το αήττητο όπλο κατά του κακού. Ο Σταυρός είναι το αντικείμενο της αισχύνης που έγινε η δόξα της Εκκλησίας· το ξύλο της οδύνης και του θανάτου που έγινε «χαράς σημείον» και «ζωής ταμείον». Όλα αυτά συμβαίνουν γιατί επάνω στο ξύλο του Σταυρού, μαζί με το πανάχραντο σώμα του Κυρίου, ο Χριστός κάρφωσε και τις αμαρτίες μας(«πάντα τα παραπτώματα, εξαλείψας το καθ' ημών χειρόγραφον... προσηλώσας αυτό εν τω σταυρώ»). συνέχεια...

Λένε ότι ο Σεπτέμβριος είναι ο θάνατος του καλοκαιριού, και ότι το μόνο που μπορεί να βοηθήσει για να μην χαθεί τελείως το καλοκαίρι, είναι να ξαναπάρουμε με την σειρά τις στιγμές του. Δεν μπορώ να τις θυμηθώ όλες, ίσως και να μην μπορώ να τις μοιραστώ. Κι αυτό γιατί καλοκαίρι δεν είναι μόνο ό,τι συνέβη κατά την διάρκειά του, αλλά και κάθε σκέψη και κάθε όνειρο για τα πράγματα που θα θέλαμε να συμβούν και δεν τα καταφέραμε...

Με αυτό το post προσπαθώ να φτιάξω ένα ημερολόγιο μιας καλοκαιρινής ημέρας, ένα σύνολο συμπυκνωμένων στιγμών από τις διακοπές μουστο χωριό, τις διακοπές.

Ήσουν εκεί, μην κάνεις πως δεν καταλαβαίνεις! συνέχεια...

Μέσα από έναν χαλαρό διάλογο για τις εκκλησιαστικές συνήθειες του χωριού μαθαίνουμε τα λατινικά άσματα που έψαλλαν κάποτε οι κάτοικοι του χωριού κατά τις θρησκευτικές τους συνάξεις. συνέχεια...

Κοντεύουν 40 χρόνια από τότε που ο π. Γιώργης, διορίστηκε εφημέριος στη μικρή Βωλάξ. Το παρακάτω κείμενο είναι ένα μικρό αφιέρωμα στον πιο αγαπητό εφημέριο που πέρασε απ' το χωριό μας...

Δεν υπήρξε πιο αγαπητός εφημέριος για το χωριό από τον π. Γεώργιο Ανδριώτη. Ο καλόκαρδος «πατέρας Γιώργης», γνωστός για την αγάπη του στην υποβρύχια αλιεία, θέλει ενάμιση ακόμη χρόνο για να κλείσει τα 40 χρόνια από τότε που διορίστηκε εφημέριος στο χωριό μας. Ήδη από τον ∆εκέµβριο του 2002 ως εφηµέριος Κτικάδου, γιόρτασε το Ιερατικό του Ιωβηλαίο, 50 χρόνια δηλαδή από τότε που είχε λάβει την ιερατική χειροτονία στη Ρώμη. Μιλώντας, συγκινηµένος, κατά τη Θεία Λειτουργία που τελέστηκε, τότε, στον Κτικάδο για τον σκοπό αυτό, μας έδωσε ο ίδιος στοιχεία για τον θρησκευτικό του βίο: συνέχεια...

Στις 19 Αυγούστου του 1999 (ώρα 19:15-19:58) είχαμε μια λειτουργία στην Καλαμάν. Την ακολούθησε μια μικρή γιορτή για τα 25 και πλέον χρόνια μετά την πρώτη εφημερία του π. Γιώργη Ανδριώτη στη Βωλάξ.

Μετά το πέρας της λειτουργίας ο γραμματέας του Συλλόγου Ζακ Βίδος πήρε το λόγο:

«Σεβαστέ μας πατέρα Γεώργιε και αγαπημένε μας εφημέριε, δεν έχουμε λόγια για να σας ευχαριστήσουμε για τα όσα έχετε κάνει για το χωριό μας. Είναι πάρα πολλά, μέσα σ' αυτά τα 25-26 χρόνια, και σίγουρα δε θα μπορέσουμε να τα θυμηθούμε όλα. Θα ήθελα όμως να προσπαθήσω να απαριθμήσουμε ορισμένα. συνέχεια...

Η ανάγκη ύπαρξης ενός ευπρεπούς κοιμητηρίου υπήρξε από πολύ παλιά. H μετατροπή του ενοριακού κοιμητηρίου του Aγ. Iωάννη σε καθέδρα (1911) σε συνάρτηση με τις συνθήκες ταφής στο εσωτερικό του Aγ. Mάρκου (από το 1926) έκανε ακόμη πιο επιτακτική αυτή την ανάγκη.

Eσωτερικά ο χώρος του Aγ. Mάρκου ήταν λιτός, χωρίς επίπλωση, µε ελάχιστες εικόνες, µικρό Bήµα και µόνο ένα καντήλι που άναβε τα Σάββατα.

Mέχρι και την δεκαετία του '70 στο κέντρο (περίπου) του ναού υπήρχε µια µεγάλη πλάκα. Aυτή άνοιγε για να αφεθεί η σορός καθώς ψάλλονταν τα κατά συνθήκην. Tον χειµώνα, λόγω του φουσκώµατος της στάθµης του υδροφόρου ορίζοντα που διέρχεται κάτω από τον ναό, η σορός έδινε την εικόνα της πτώσης της σε λάσπη και όχι σε χώµα...

H ευπρέπεια και η ευαισθησία είναι κάτι που πρέπει να χαρακτηρίζει µια κηδεία. O ενοριακός επίτροπος Aντώνης Φιλιππούσης έλεγε «πως όταν πέθανε η μάνα μου Aντωνία  –ήταν χειμώνας (σ.σ. 27.02.1990)– και έπρεπε να την θάψουμε μέσα στον Aγ. Mάρκο, άκουσα αυτό το πλατς και νόμιζα πως την πέταγα στη θάλασσα! Δεν το άντεχα αυτό...»

Η ανάγκη μερικών τάφων και χώρου για να φυλάσσονται τα οστά έδειχνε απαραίτητη. Στις 3 Μαρτίου του 1993 ο Νικηφόρος Δελασούδας παρουσίασε τα σχέδια του νέου οστεοφυλακίου ώστε να γίνουν οι όποιες τροποποιήσεις και να ξεκινήσει το έργο. Tο έργο προχώρησε αφού η ξύλινη πόρτα που είχε προταθεί παρέμεινε ανοιχτή καμάρα (2.40x2.50m) ώστε να διευκολύνει την πρόσβαση στις κρύπτες.

Στις σημειώσεις απολογισμού δραστηριοτήτων του Συλλόγου διαβάζουμε: «Ένα από τα σημαντικά έργα είναι και το οστεοφυλάκιο. Αυτό ξεκίνησε βέβαια τον προηγούμενο χρόνο, αλλά αποπερατώθηκε και στολίστηκε μέσα στο '94. (Μπήκαν δηλαδή τα μάρμαρα: πλάκες θυρίδων και δαπέδου, τοποθετήθηκαν τα κασελάκια, καθαρίστηκε ο γύρω χώρος). Παραδόθηκε λοιπόν και είναι πραγματικά ένα πολύ ωραίο έργο».

Στα Τηνιακά Μηνύματα [Ιούνιος 1995, φ.189, σελ. 10] διαβάζουμε: «[...] Είναι άξιοι συγχαρητηρίων οι απανταχού Βωλαξιανοί γιατί, παρά τον μικρό αριθμό τους, με αγάπη φροντίζουν για τις εκκλησιές τους. Εκτός από αυτή τη γενική επισκευή (σσ. της ενορίας), έγιναν και εργασίες συντήρησης στην Αγ. Βενεράντα, την Αγ. Μαρίνα και στο Κοιμητήριο, όπου κατασκευάστηκε νέο οστεοφυλάκιο, έγινε νέα πλακόστρωση, νέο ιερό Βήμα, νέα πόρτα –άνω του ενός εκατομμυρίου».

Tην στιγμή που γράφεται το άρθρο υπάρχουν 8 τάφοι (5 σε χρήση) και 80 θυρίδες (30 σε χρήση –μία δεν αναγράφει όνομα).